Otyłość sarkopeniczna w chorobie nowotworowej

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Jak nowotwór wpływa na skład ciała?

Przebieg choroby nowotworowej może zostawić długotrwałe zmiany w składzie ciała człowieka. Wzmożone procesy rozpadu, nasilony stan zapalny i długi okres niskiej aktywności fizycznej nasilają u pacjentów onkologicznych utratę beztłuszczowej masy ciała. To właśnie utrata beztłuszczowej masy ciała powoduje spadek masy i siły mięśniowej, zwiększone ryzyko upadków, dłuższą rekonwalescencję i spadek odporności. Ten stan znany jest w onkologii od dawna i określa się go mianem sarkopenii. Niestety nawet jeżeli na nowotwór zachorowała osoba cierpiąca wcześniej na nadwagę lub otyłość i w procesie leczenia jej masa ciała powróciła do kryteriów odpowiadających zdrowej osobie należy pamiętać, że straciła ona przede wszystkim beztłuszczową masę ciała i jest to proces niekorzystny. Utrata beztłuszczowej masy ciała może być także odpowiedzialna za toksyczność terapii antynowotworowej i zwiększone ryzyko ciężkich powikłań leczenia. Ponadto warto pamiętać, że niezamierzona utrata masy ciała zawsze powinna nas zaalarmować, a im większa procentowa utrata masy ciała w krótkim czasie tym bardziej niebezpieczne mogą być powikłania.

Kiedy podejrzewać sarkopenię?

Sarkopenię diagnozuje się za pomocą specjalnych badań oceniających siłę i masę mięśniową, ale warto obserwować własne ciało i w razie potrzeby zgłosić objawy lekarzowi. Objawami sarkopenii mogą być częste upadki, osłabienie siły mięśniowej, zmniejszenie prędkości poruszania się oraz trudności w wykonywaniu codziennych czynności. Należy również pamiętać, że postępujący proces utraty siły i masy mięśniowej jest naturalnym elementem procesu starzenia. Z tego powodu u osób starszych objawy i ich nasilenie mogą być poważniejsze. Badania naukowe pokazują, że odpowiednia interwencja żywieniowa i ruchowa może zapobiegać dalszemu rozwojowi sarkopenii i poprawić sprawność pacjenta. Utratę sprawności, samodzielności i osłabienie siły mięśniowej należy zawsze traktować jako ważny objaw, a nie tylko nieuniknioną część leczenia onkologicznego.

Czy sarkopenia dotyczy tylko szczupłych?

Niestety, sarkopenia może dotyczyć każdego niezależnie od masy ciała, ponieważ u jej podstaw leży proces utraty beztłuszczowej masy ciała. Można wręcz spodziewać się, że u osób z otyłością proces sarkopenii będzie przebiegał intensywniej ze względu na nasilenie procesów zapalnych w skutek obecności nadmiaru tkanki tłuszczowej. Brak aktywności fizycznej, nadmiar tkanki tłuszczowej i nieprawidłowo zbilansowana dieta to czynniki odpowiedzialne za rozwój nadwagi i otyłości, ale także czynniki sprzyjające sarkopenii i utracie sprawności.

Liczne mechanizmy łączące zjawisko sarkopenii z otyłością doprowadziły ekspertów do opracowania szczególnych kryteriów diagnostycznych, za pomocą których stwierdza się otyłość sarkopeniczną.

Dodaj chorym odwagi!

Pomagamy chorym na raka w finansowaniu terapii, konsultacji, badań i dojazdów do ośrodka leczenia, a także edukujemy i reprezentujemy pacjentów w debacie publicznej.

Opracowane kryteria diagnostyczne w otyłości sarkopenicznej to połączenie kryteriów koniecznych dla stwierdzenia sarkopenii z potwierdzeniem obecności nadmiernej masy tkanki tłuszczowej. W różnicowaniu stopnia zaawansowania otyłości sarkopenicznej ocenia się również obecność powikłań takich jak współistnienie chorób metabolicznych lub chorób układu oddechowego. Należy zaznaczyć, że sama masa ciała nie wystarczy do oceny stanu odżywienia ponieważ największe znaczenie ma skład ciała i procentowy udział masy bezłtłuszczowej

Co ma otyłość sarkopeniczna wspólnego z nowotworem?

Okazuje się, że całkiem sporo. Po pierwsze każda osoba chorująca na nowotwór może mieć zwiększone ryzyko osłabienia siły i masy mięśniowej. Badania pokazują, że już nawet kilka tygodni braku aktywności fizycznej powoduje spadek siły i masy mięśni. Ponadto w procesie leczenia nowotworów sposób  żywienia często ulega zmianie. Dlatego tak ważne jest leczenie żywieniowe w chorobie nowotworowej, którego pierwszym i najważniejszym elementem jest zapobieganie niedożywieniu i utracie masy ciała. Ważne jednak jest by dieta była przede wszystkim odpowiednio zbilansowana i dobrana do aktualnych potrzeb. Niekontrolowane pojadanie między posiłkami, kaloryczne przekąski o niskiej wartości odżywczej nie tylko nie wpływają korzystnie na zdrowie w czasie leczenia, ale mogą też zostać z nami jako nawyki po jego zakończeniu.

Otyłość jest epidemią dzisiejszych czasów, ale warto ten termin postrzegać szerzej niż jako samą wartość masy ciała. Otyłość to nadmierna ilość tkanki tłuszczowej i nieprawidłowa zawartość beztłuszczowej masy ciała. Szczególnie u osób w trakcie i po zakończeniu leczenia onkologicznego ten rodzaj zaburzenia składu ciała może być szczególnie niebezpieczny. Warto pamiętać o objawach, nie bagatelizować pierwszych objawów obniżenia sprawności, a samą dietę wspierać odpowiednim ćwiczeniami oporowymi po konsultacji ze specjalistą.


Autorka: Elwira Gliwska – dietetyk kliniczny


Źródła:

  1. Donini, L. M., Busetto, L., Bischoff, S. C., Cederholm, T., Ballesteros-Pomar, M. D., Batsis, J. A., … & Barazzoni, R. (2022). Definition and diagnostic criteria for sarcopenic obesity: ESPEN and EASO consensus statement. Obesity Facts15(3), 321-335.
  2. Han, A., Bokshan, S. L., Marcaccio, S. E., DePasse, J. M., & Daniels, A. H. (2018). Diagnostic criteria and clinical outcomes in sarcopenia research: a literature review. Journal of clinical medicine7(4), 70.
  3. Donini, L. M., Busetto, L., Bauer, J. M., Bischoff, S., Boirie, Y., Cederholm, T., … & Barazzoni, R. (2020). Critical appraisal of definitions and diagnostic criteria for sarcopenic obesity based on a systematic review. Clinical Nutrition39(8), 2368-2388.
  4. Carneiro, I. P., Mazurak, V. C., & Prado, C. M. (2016). Clinical implications of sarcopenic obesity in cancer. Current oncology reports18(10), 1-13.
  5. Yip, C., Dinkel, C., Mahajan, A., Siddique, M., Cook, G. J., & Goh, V. (2015). Imaging body composition in cancer patients: visceral obesity, sarcopenia and sarcopenic obesity may impact on clinical outcome. Insights into imaging6(4), 489-497.
  6. Roubenoff, R. (2008). Excess baggage: sarcopenia, obesity, and cancer outcomes. The lancet oncology9(7), 605-607.

Zapisz się, aby otrzymywać najświeższe informacje ze świata onkologii!

Załóż zbiórkę!

Onkozbiórka

Zostań Podopiecznym Fundacji Alivia! Pacjenci onkologiczni często zmagają się nie tylko z chorobą, ale także z poważnymi problemami finansowymi.

Zbierz środki na leczenie!

Fundacja Onkologiczna Alivia powstała w kwietniu 2010 roku. Założycielem jest Bartosz Poliński – starszy brat Agaty, u której 3 lata wcześniej, w wieku 28 lat, został zdiagnozowany zaawansowany rak. Rodzeństwo namówiło do współpracy innych.

W momencie diagnozy rokowania Agaty były niepomyślne. Rodzeństwo zmobilizowało się do poszukiwania najbardziej optymalnych metod leczenia. Nie było to łatwe – po drodze musieli zmierzyć się z niewydolnym systemem opieki onkologicznej, trudnościami formalnymi i problemami finansowymi. Szczęśliwie, udało się im pokonać te przeszkody. Agacie udało się również odzyskać zdrowie i odmienić fatalne rokowania. Doświadczenia te, stały się inspiracją do powołania organizacji, która pomaga pacjentom onkologicznym w trudnym procesie leczenia.

Fundacja naświetla problem występowania chorób nowotworowych u osób młodych. Propaguje także proaktywną postawę wobec choroby nowotworowej i przejęcie inicjatywy w jej leczeniu: zdobywanie przez chorych i bliskich jak największej ilości danych na temat danego przypadku, podejmowania decyzji dotyczących leczenia wspólnie z lekarzem. Podpowiada również sposoby ułatwiające szybkie dotarcie do kosztownych badań w ramach NFZ (kolejkoskop.pl), informacji o nowotworach złośliwych i ich leczeniu, jak również publikuje w języku polskim nowości onkologiczne ze świata na swojej stronie, jak i na profilu Alivii na Facebook’u.

W krytycznych sytuacjach fundacja pomaga organizować środki finansowe na świadczenia medyczne dla chorych, które nie są finansowane z NFZ. Zbiórkę funduszy umożliwia Onkozbiórka, które Alivia prowadzi dla potrzebujących.