Rak trzustki

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Rak trzustki to obecnie jeden z najbardziej śmiertelnych nowotworów. Najczęściej jest rozpoznawany w zaawansowanym stadium, co wynika m.in. z braku skutecznych badań profilaktycznych. Znanych jest wiele czynników ryzyka wywołujących tę chorobę, ale warto podkreślić, że ich stwierdzenie nie jest równoznaczne z wykryciem raka w przyszłości.

Rak trzustki – co to jest?

W przypadku nowotworu trzustki zachorowalność systematycznie wzrasta. Ma to związek z takimi kwestiami jak starzejące się społeczeństwo, choć rak nierzadko wykrywany jest u bardzo młodych osób. Rokowania w tej chorobie nie należą do najlepszych – szanse na 5-letnie przeżycie ma według statystyk mniej niż 10% osób. Jej przebieg jest bardzo agresywny i często niemożliwe jest przeprowadzenie operacji polegającej na usunięciu guza.

Trzustka to narząd gruczołowy o długości ok. 12-20 cm, który znajduje się za żołądkiem. Odpowiada za wytwarzanie insuliny i glukagonu (funkcja wewnątrzwydzielnicza), a także soku trzustkowego i enzymów trawiennych (funkcja zewnątrzwydzielnicza). Pod względem anatomicznym trzustka jest zbudowana z trzech części, czyli głowy, trzonu i ogona.

Rak trzustki w 95% wywodzi się z części zewnątrzwydzielniczej, pozostałe 5% to guzy neuroendokrynne z części wewnątrzwydzielniczej. Nowotwory te mają różny przebieg kliniczny i rokowania, ponadto leczy się je innymi metodami. Należy pamiętać, że jest kilka typów raka trzustki. Najczęściej diagnozowany to gruczolakorak (stanowi nawet 90% przypadków wykrytych nowotworów trzustki). Rzadziej występujące typy to m.in. rak lity rzekomobrodawkowy, z komórek pęcherzykowych i anaplastyczny.

Dodaj chorym odwagi!

Pomagamy chorym na raka w finansowaniu terapii, konsultacji, badań i dojazdów do ośrodka leczenia, a także edukujemy i reprezentujemy pacjentów w debacie publicznej.

Przyczyny raka trzustki

Przyczyna nowotworów trzustki nie jest znana, ale wyróżnia się wiele czynników zwiększających ryzyko ich rozwoju. Należą do nich:

  1. Palenie papierosów – jeden z najlepiej poznanych czynników. Ryzyko zachorowania na raka trzustki u palaczy jest większe o 2,5-3,6% niż u osób niepalących. Ponadto zwiększa się ono proporcjonalnie do czasu ekspozycji na dym i ilości wypalanego tytoniu.
  2. Wiek – najczęściej chorobę diagnozuje się u pacjentów powyżej 55. roku życia. Niemniej może być wykryta także u znacznie młodszych osób.
  3. Źle zbilansowana dieta – rak trzustki nierzadko jest związany z częstym jedzeniem przetworzonego czerwonego mięsa i tłuszczu zwierzęcego oraz niedostateczną ilością warzyw w codziennym menu. Dotychczas nie odnaleziono ścisłego związku między nowotworami z tej grupy a piciem kawy czy alkoholu.
  4. Nadwaga i otyłość – należą do niezależnych czynników ryzyka. Uważa się, że do rozwoju choroby przyczynia się szczególnie otyłość brzuszna, co może wiązać się ze zmianami hormonalnymi.
  5. Predyspozycje genetyczne – w 5-10% przypadków nowotwory trzustki dotykają osoby, których bliscy również otrzymali taką diagnozę. Niekiedy powodem jest zespół predysponujący wywołany określonymi zaburzeniami genetycznymi. Według szacunków ryzyko raka trzustki jest 57 razy większe dla tych rodzin, w których zachorowało przynajmniej 4 krewnych.
  6. Wybrane choroby – są badania, które ukazują związek między nowotworami trzustki a cukrzycą, przewlekłym zapaleniem trzustki i marskością wątroby.

Za dodatkowy czynnik ryzyka uznaje się grupę krwi inną niż 0. Okazuje się, że u osób z grupą A, B i AB ryzyko rozwoju raka jest większe.

Rak trzustki – objawy

Objawy świadczące o nowotworze trzustki zależą od jego dokładnej lokalizacji, ale też od stopnia zaawansowania. Wielu pacjentów skarży się przede wszystkim na dyskomfort w okolicy brzucha lub ból. Zazwyczaj jest on odczuwany w nadbrzuszu, może promieniować aż do kręgosłupa. Pozostałe symptomy to:

  • nudności i wymioty,
  • brak apetytu,
  • utrata masy ciała,
  • biegunka.

Nowotwory zwykle rozwijają się w głowie trzustki, co prowadzi do niedrożności przewodu żółciowego oraz żółtaczki. Wówczas błony śluzowe, skóra i oczy zmieniają zabarwienie na żółte, niekiedy można również zauważyć ciemniejszy kolor moczu oraz odbarwienie stolca. Zdarza się, że pierwszym symptomem świadczącym o raku trzustki jest cukrzyca. Gdy choroba powoduje niedrożność przewodu trzustkowego, dochodzi do zapalenia narządu. Do rzadziej obserwowanych objawów należą:

  • zaburzenia czynności wątroby,
  • zakrzepica żył,
  • depresja,
  • powiększenie obwodu brzucha,
  • zaburzenia opróżniania żołądka.

Podobnie jak w przypadku wielu innych nowotworów, rak trzustki często rozwija się bezobjawowo. To powoduje, że w momencie zdiagnozowania nierzadko jest już w bardziej zaawansowanym stadium.

Diagnostyka raka trzustki

Fakt, że rak trzustki jest wykrywany stosunkowo późno, ma związek z brakiem prostej diagnostyki umożliwiającej jego wcześniejsze stwierdzenie. Obecnie nie są prowadzone badania przesiewowe tak jak w przypadku np. nowotworów piersi, szyjki macicy czy jelita grubego. Wyjątkiem są osoby, które mają w rodzinie przypadki zachorowania na raka trzustki oraz tych z dziedzicznym zapaleniem wspomnianego narządu. Zaleca się, aby po ukończeniu 40. roku życia wykonywały one co roku badanie EUS oraz markery CA 19-9.

EUS to inaczej ultrasonografia endoskopowa. Lekarz za pomocą specjalnego przyrządu ogląda przewód pokarmowy, a także jego ściany i sąsiadujące z nim narządy. Podczas tego badania możliwe jest przeprowadzenie m.in. biopsji zmian wykrytych w trzustce. CA 19-9 to biomarker oznaczany w surowicy. Niemniej nie jest bardzo przydatny w diagnostyce z uwagi na niską czułość i specyficzność. Ma on większe znaczenie przy rokowaniach dla nawrotu choroby po resekcji guza.

Przy podejrzeniu nowotworu trzustki najważniejsze jest wykrycie zmiany i ustalenie stadium zaawansowania, aby dobrać właściwe leczenie. Najczęściej wstępnym badaniem diagnostycznym jest tomografia komputerowa połączona z dożylnym podaniem środka cieniującego. To bardzo często wystarczy, aby potwierdzić chorobę, jednak zdarza się, że jest to dopiero początek diagnostyki. U niektórych pacjentów trzeba dodatkowo przeprowadzić wspomnianą już ultrasonografię endoskopową lub endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną, czyli ECPW. Dodatkowymi badaniami mogą być:

  • laparoskopia,
  • scyntygrafia receptorowa,
  • biopsja,
  • rezonans magnetyczny.

Metody leczenia

Szacuje się, że jedynie w ok. 10-20% przypadków możliwe jest przeprowadzenie pierwotnego leczenia chirurgicznego. Rak trzustki zwykle wykrywany jest w bardziej zaawansowanym stadium, dlatego resekcja nie zawsze jest dostępną metodą. Podczas operacji dokonuje się usunięcia zaatakowanej przez nowotwór części narządu, a przeważnie również pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych, śledziony, dwunastnicy czy fragmentu żołądka.

Resekcja nie oznacza całkowitego wyleczenia. Istnieje duże ryzyko nawrotu choroby, także z odległymi przerzutami, dlatego konieczne jest zastosowanie terapii uzupełniającej. Może nią być chemioterapia lub chemioradioterapia. Metody te mogą być wdrożone nie tylko po operacji, ale również przed, aby zmniejszyć stopień zaawansowania raka.

U niektórych pacjentów zastosowanie znajduje jedynie leczenie paliatywne. Ma ono na celu złagodzenie objawów i poprawę komfortu życia. Wówczas wdrażana jest chemioterapia, niekiedy połączona z radioterapią. Gdy na skutek ucisku guza pojawiła się cukrzyca lub inna choroba, przeprowadzane są dodatkowe zabiegi. To np. założenie stentów eliminujących naciekanie nowotworu na drogi żółciowe.

Wciąż prowadzone są badania, dzięki którym zarówno diagnostyka, jak i leczenie raka trzustki mogą zostać udoskonalone. Im lepsze będzie rozpoznanie choroby, tym skuteczniejsza będzie walka o zdrowie.


 Autor: Fundacja Onkologiczna – Alivia


Źródła:

Zapisz się, aby otrzymywać najświeższe informacje ze świata onkologii!

Fundacja Onkologiczna Alivia powstała w kwietniu 2010 roku. Założycielem jest Bartosz Poliński – starszy brat Agaty, u której 3 lata wcześniej, w wieku 28 lat, został zdiagnozowany zaawansowany rak. Rodzeństwo namówiło do współpracy innych.

W momencie diagnozy rokowania Agaty były niepomyślne. Rodzeństwo zmobilizowało się do poszukiwania najbardziej optymalnych metod leczenia. Nie było to łatwe – po drodze musieli zmierzyć się z niewydolnym systemem opieki onkologicznej, trudnościami formalnymi i problemami finansowymi. Szczęśliwie, udało się im pokonać te przeszkody. Agacie udało się również odzyskać zdrowie i odmienić fatalne rokowania. Doświadczenia te, stały się inspiracją do powołania organizacji, która pomaga pacjentom onkologicznym w trudnym procesie leczenia.

Fundacja naświetla problem występowania chorób nowotworowych u osób młodych. Propaguje także proaktywną postawę wobec choroby nowotworowej i przejęcie inicjatywy w jej leczeniu: zdobywanie przez chorych i bliskich jak największej ilości danych na temat danego przypadku, podejmowania decyzji dotyczących leczenia wspólnie z lekarzem. Podpowiada również sposoby ułatwiające szybkie dotarcie do kosztownych badań w ramach NFZ (kolejkoskop.pl), informacji o nowotworach złośliwych i ich leczeniu, jak również publikuje w języku polskim nowości onkologiczne ze świata na swojej stronie, jak i na profilu Alivii na Facebook’u.

W krytycznych sytuacjach fundacja pomaga organizować środki finansowe na świadczenia medyczne dla chorych, które nie są finansowane z NFZ. Zbiórkę funduszy umożliwia Onkozbiórka, które Alivia prowadzi dla potrzebujących.