16 września 2026 r. w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie odbył się 2. European Summit on Cancer Prevention and Control (CP26) – spotkanie ekspertów, przedstawicieli instytucji publicznych i organizacji zajmujących się profilaktyką nowotworową w Polsce i Europie. Wśród najważniejszych tematów znalazły się ograniczanie używania tytoniu, eliminacja nowotworów związanych z HPV oraz przeciwdziałanie otyłości jako czynnikowi ryzyka chorób nowotworowych. Z perspektywy pacjentów szczególnie istotne było pytanie nie tylko o to, jakie rozwiązania są dostępne, ale przede wszystkim – jak skutecznie wdrażać je w praktyce.
Profilaktyka wymaga strategii i mierzalnych celów
Alivia od dawna podkreśla, że skuteczna profilaktyka nie może opierać się wyłącznie na kampaniach informacyjnych czy indywidualnych decyzjach pacjentów. Potrzebne jest systemowe podejście, jasno określone cele oraz regularne monitorowanie efektów. W grudniu 2025 r., podczas spotkania organizacji pacjenckich w Sejmie, Fundacja apelowała o rozpoczęcie prac nad Narodową Strategią Profilaktyki, która określałaby cele, sposoby ich realizacji oraz narzędzia monitorowania i oceny efektów działań profilaktycznych.
Taki sposób myślenia jest szczególnie ważny w kontekście profilaktyki pierwotnej. Jeżeli państwo ma narzędzia pozwalające ograniczyć ryzyko zachorowania, powinno zapewnić ich dostępność i skuteczne wdrożenie, a następnie sprawdzać, czy rzeczywiście docierają do populacji. Sama dostępność świadczenia nie jest jeszcze sukcesem – sukcesem jest odpowiednio wysoki poziom objęcia populacji działaniem profilaktycznym.
HPV: potrzebujemy przejścia od programu do skutecznej strategii eliminacji
Jednym z kluczowych tematów CP26 była eliminacja HPV. Program szczepień przeciw HPV jest w Polsce dostępny bezpłatnie, jednak jego wykorzystanie pozostaje dalekie od celu 60 proc. wyszczepialności określonego w Narodowej Strategii Onkologicznej na 2028 r. Alivia wskazywała wcześniej, że przy obecnym poziomie wyszczepienia – około 16 proc. uprawnionych dzieci – konieczne są zdecydowane działania systemowe. Fundacja poparła zapowiedź wprowadzenia od 2027 r. obowiązkowych szczepień przeciw HPV.
Subskrypcja, która zmienia życie
Twoja pomoc ma moc. Zostań Darczyńcą cyklicznym Onkofundacji Alivia i dodawaj odwagi co miesiąc: automatycznie i z sercem!
Szczepienia to jednak tylko jeden element skutecznej polityki dotyczącej HPV. Potrzebne są również rzetelna edukacja zdrowotna, sprawna organizacja szczepień, zapewnienie ciągłości dostaw, odpowiednie finansowanie oraz dobre przygotowanie personelu medycznego do rozmowy z rodzicami. Alivia zwracała także uwagę na konieczność zapewnienia bezpłatnych szczepień młodym dorosłym, którzy nie zostali zaszczepieni wcześniej.
Drugim filarem powinny być badania przesiewowe. Od 1 sierpnia 2026 r. w programie profilaktyki raka szyjki macicy tradycyjną cytologię zastąpił test HPV, który jest czulszym narzędziem wykrywania zakażeń wysokiego ryzyka. Dla kobiet w wieku 25–64 lat badanie jest bezpłatne i dostępne bez skierowania co pięć lat. Zmiana technologii jest ważna, ale o jej skuteczności zdecyduje również to, ile kobiet rzeczywiście zostanie objętych badaniem. Dlatego Alivia postuluje aktywne zapraszanie na badania przesiewowe i systematyczne monitorowanie ich realizacji.
Profilaktyka musi obejmować również tytoń i otyłość
Program CP26 obejmował także dwa inne kluczowe obszary profilaktyki: ograniczanie używania tytoniu oraz przeciwdziałanie otyłości. Palenie tytoniu pozostaje jednym z najważniejszych możliwych do uniknięcia czynników ryzyka nowotworów, a niewłaściwa dieta i otyłość również zwiększają ryzyko wielu chorób nowotworowych.
Ważnym elementem dyskusji była perspektywa polityki publicznej – nie tylko indywidualnych wyborów. Zdrowe zachowania są łatwiejsze, gdy sprzyja im otoczenie, a działania profilaktyczne są dostępne, proste i konsekwentnie wspierane przez państwo. Dlatego polityka przeciwnowotworowa powinna łączyć edukację, regulacje, dostęp do świadczeń profilaktycznych oraz działania ograniczające czynniki ryzyka.
Od deklaracji do mierzenia efektów
Z perspektywy Alivii najważniejszym wnioskiem z dyskusji o profilaktyce jest potrzeba przejścia od deklarowania celów do systematycznego mierzenia ich realizacji. Fundacja postuluje regularną ocenę skuteczności programów profilaktycznych oraz takie projektowanie finansowania, aby premiowane było nie tylko wykonanie pojedynczego świadczenia, ale również skuteczne objęcie programem określonej części populacji.
Profilaktyka powinna być traktowana jako inwestycja w zdrowie, a nie koszt systemu ochrony zdrowia. Jeżeli chcemy w przyszłości zmniejszyć liczbę zachorowań i zgonów z powodu nowotworów, musimy dziś inwestować w działania, które pozwalają zapobiegać chorobie lub wykrywać ją na wcześniejszym etapie. Dla organizacji pacjenckich oznacza to również konieczność monitorowania, czy przyjęte rozwiązania rzeczywiście działają i czy docierają do wszystkich grup społecznych, niezależnie od miejsca zamieszkania czy sytuacji ekonomicznej. Rok 2026, ogłoszony przez Sejm Rokiem Profilaktyki, powinien być początkiem trwałej zmiany, a nie jedynie hasłem w kalendarzu.
