Profilaktyka raka szyjki macicy, a w szczególności kwestia szczepień przeciwko HPV, wywołują nadal wiele pytań. Skuteczność szczepień w minimalizowaniu ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy i inne choroby wywoływane przez wirusa HPV została udowodniono naukowo. Pomimo tego oraz refundacji szczepienia, odsetek zaszczepionych w Polsce dzieci i młodzieży nie przekracza 20% [1].
Na Wasze pytania o profilaktykę raka szyjki macicy oraz kwestie dotyczące HPV odpowiada lek. Kamil Karpowicz, specjalista onkologii klinicznej.
Do jakiego wieku warto się szczepić przeciwko HPV?
Formalnie szczepienia są „najlepsze” przed rozpoczęciem życia seksualnego, bo wtedy działają ochronnie w 100%, ale w praktyce nie ma górnej granicy wieku, po której szczepienie traci sens.
Można się szczepić także po 30., 40., a nawet 50. roku życia.
Dołącz do nas!
Tu znajdziesz przygotowane specjalnie dla Ciebie darmowe wsparcie w zmaganiach z rakiem!
Skuteczność jest wtedy mniejsza, bo część kontaktów z wirusem mogła się już wydarzyć, ale nadal szczepienie może chronić przed typami HPV, z którymi organizm się jeszcze nie zetknął.
Po jakim czasie można się zaszczepić na HPV po skończonej chemioterapii raka piersi?
Zwykle przyjmuje się, że szczepienie można rozważać około 3-6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii, gdy układ odpornościowy się odbuduje.
Oczywiście są opcje, gdzie szczepić można w przerwach między kursami chemioterapii, ale akurat w przypadku HPV nie jest to coś, czego nie można by zaplanować na przyszłość. To nie jest szczepionka „żywa”, więc jest bezpieczna, ale chodzi o to, żeby organizm miał szansę wytworzyć dobrą odpowiedź immunologiczną.
Decyzję najlepiej skonsultować z onkologiem prowadzącym.
Czy szczepienia na HPV mają sens w przypadku kobiet, które od lat mają stałego partnera i nie mają zdiagnozowanego HPV lub mają HPV?
Tak, w obu sytuacjach.
HPV nie wykryto: szczepienie nadal ma sens, bo nie mamy pewności, że kontaktu z wirusem nigdy nie było oraz szczepionka chroni przed wieloma typami HPV.
Gdy HPV jest wykryty: szczepionka nie leczy istniejącej infekcji, ale może chronić przed innymi typami i zmniejszać ryzyko ponownych zakażeń.
Oczywiście opisywane są mechanizmy stymulacji układu odpornościowego w celu ograniczenia infekcji i stanu zapalnego, ale nie można powiedzieć, że szczepionka przeciw HPV to lek przeciwwirusowy.
Jak można się uchronić przed rakiem szyjki macicy poza szczepieniami na HPV?
Ochrona mechaniczna (prezerwatywy) zmniejsza ryzyko, ale nie chroni w 100%, bo HPV przenosi się przez kontakt skórny. Najważniejsze są szczepienia, regularne badania, szybkie reagowanie na nieprawidłowe wyniki.
Co daje zaszczepienie trzema dawkami szczepionki przeciwko HPV?
Pełny schemat daje najsilniejszą i najtrwalszą odporność.
Czy po szczepieniu test na HPV ma sens? Co ile wykonywać cytologię?
Po szczepieniu test HPV nadal ma sens.
U kobiet z prawidłowymi wynikami: cytologia co 3 lata albo test HPV co 5 lat. Po leczeniu onkologicznym lub przy obciążonym wywiadzie schemat bywa częstszy i indywidualny.
Rak szyjki macicy w stadium IB2. Jaki jest procent nawrotu choroby?
Ryzyko nawrotu w tym stadium wynosi średnio kilkanaście procent, najczęściej w pierwszych 2-3 latach, dlatego kontrola w tym okresie jest kluczowa.
Czy to prawda, że jak test na HPV wyszedł negatywny, to nie ma już powodów, żeby się martwić?
Niestety nie.
Ujemny wynik oznacza tylko tyle, że w momencie badania nie wykryto wirusa.
HPV można nabyć później, nawet po latach. Dlatego negatywny wynik nie zwalnia z kontroli i nie oznacza „odporności na przyszłość”.
Kiedy najlepiej podać szczepionkę przeciw HPV – czy powinniśmy ją podać teraz, czy można poczekać, skoro córka nie będzie aktywna seksualnie przez kilka najbliższych lat?
Najlepiej zaszczepić dziecko przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, nawet jeśli to perspektywa kilku lat.
Układ odpornościowy młodych osób reaguje na szczepionkę najlepiej. Nie ma potrzeby czekać „na ostatnią chwilę”.
To profilaktyka, nie reakcja na zagrożenie.
Czy to prawda, że jeśli zwykła cytologia jest prawidłowa, to nie ma potrzeby robić płynnej?
Cytologia klasyczna i płynna oceniają to samo, ale płynna jest dokładniejsza technicznie i umożliwia jednoczesne wykonanie testu HPV z tej samej próbki.
Sama cytologia nie wyklucza obecności HPV. Coraz częściej test HPV jest ważniejszy niż sama cytologia.
Czy to prawda, że najlepszym narzędziem diagnostycznym jest test HPV i czy jest refundowany?
Tak, test HPV jest dziś najczulszym badaniem przesiewowym. W Polsce jest refundowany w ramach programów profilaktycznych.
Obserwuj nasz Facebook i Instagram, by nie przegapić kolejnej serii „Onkolog odpowiada”.
Źródła [dostęp na 29.01.2026 r.]:
