Opieka paliatywna to świadczenie, z którego mogą korzystać osoby z chorobą nowotworową i innymi schorzeniami. Obejmuje m.in. konsultacje lekarskie oraz wsparcie psychologiczne i duchowe.
Poniższy artykuł jest podsumowaniem wytycznych w zakresie opieki paliatywnej pacjentów onkologicznych oraz zapisów z rozporządzenia Ministra Zdrowia. Wytyczne dla polskich warunków systemowych i finansowych opracował zespół ekspertów na podstawie zaleceń National Comprehensive Cancer Network [1].
Spis treści:
- Co to jest opieka paliatywna pacjentów onkologicznych?
- Jaki jest cel opieki paliatywnej?
- Zasady opieki w onkologii: komentarz ekspertów z Polski
- Standardy opieki paliatywnej
- Jak skorzystać z opieki paliatywnej w chorobie nowotworowej?
- Dla kogo jest opieka paliatywna?
- Gdzie odbywa się opieka paliatywna?
- Medycyna paliatywna na NFZ
Co to jest opieka paliatywna pacjentów onkologicznych?
Według standardów NCCN opieka paliatywna skoncentrowana jest na pacjencie, jego rodzinie i opiekunach.
Dołącz do nas!
Tu znajdziesz przygotowane specjalnie dla Ciebie darmowe wsparcie w zmaganiach z rakiem!
Opieka paliatywna to takie podejście do opieki zdrowotnej, które skupia się na optymalnym leczeniu uciążliwych objawów towarzyszących chorobie nowotworowej. Jednocześnie zapewnia wsparcie psychospołeczne i duchowe, dostosowane do potrzeb, wartości, przekonań i kultury pacjenta i jego bliskich.
Obwieszczenia Ministra Zdrowia [4] w taki sposób definiuje opiekę paliatywną i hospicyjną:
Świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej to wszechstronna, całościowa opieka i leczenie objawowe świadczeniobiorców chorujących na nieuleczalne, niepoddające się leczeniu przyczynowemu, postępujące, ograniczające życie choroby. Opieka ta jest ukierunkowana na poprawę jakości życia, ma na celu zapobieganie bólowi i innym objawom somatycznym oraz ich uśmierzanie, łagodzenie cierpień psychicznych, duchowych i socjalnych.
Jaki jest cel opieki paliatywnej?
Celem opieki paliatywnej jest:
- przewidywanie, zapobieganie i zmniejszanie cierpienia;
- promowanie strategii radzenia sobie z chorobą;
- wspieranie jak najlepszej jakości życia pacjentów, rodzin, opiekunów, niezależnie od stadium choroby lub potrzeby stosowania innych terapii.
Opieka paliatywna może rozpocząć się nawet już w momencie diagnozy. Może być świadczona równolegle z terapiami w danej chorobie i terapiami przedłużającymi życie. Powinna umożliwiać pacjentom i włączać ich w podejmowanie decyzji, zapewniać dostęp do informacji i możliwość wyboru.
Opieka paliatywna staje się głównym celem opieki tylko wtedy, gdy terapie ukierunkowane na chorobę i przedłużające życie nie są już skuteczne, odpowiednie lub pożądane.
Zasady opieki w onkologii: komentarz ekspertów z Polski
W polskim wstępie do wytycznych w zakresie opieki paliatywnej wymienione są trzy zasady:
- zawsze zalecana jest opieka wielodyscyplinarna. Standardy opierają się na najlepszych zgłaszanych zaleceniach i możliwych do osiągnięcia wynikach. Wielodyscyplinarna opieka daje potencjał do osiągania tych najlepszych rezultatów;
- należy dołożyć starań, by badania odbywały się jak najszybciej, żeby nie przedłużać rozpoczęcia leczenia. Opóźnienia w leczeniu zmniejszają skuteczność terapii;
- opiekę paliatywną powinny zapewniać kliniki medycyny paliatywnej, optymalnie zlokalizowane w ośrodkach onkologicznych. Najlepiej kierować pacjentów do ośrodków opieki w pobliżu miejsca zamieszkania.
Standardy opieki paliatywnej
Opiekę paliatywną powinien inicjować podstawowy zespół onkologiczny, w razie potrzeby we współpracy z zespołem interdyscyplinarnym w dziedzinie opieki paliatywnej. To działanie może ułatwiać opracowana przez placówki procedura integracji opieki paliatywnej z opieką onkologiczną. W takich procedurach należy szczególnie uwzględnić potrzeby pacjentów korzystających z opieki paliatywnej.
Wszyscy pacjenci onkologiczni powinni przejść badanie pod kątem potrzeb opieki paliatywnej podczas pierwszej wizyty. Zalecenia mówią o tym, że tę potrzebę zespół onkologiczny powinien sprawdzać w odpowiednich odstępach czasu w trakcie leczenia.
Opieka paliatywna jest integralną częścią kompleksowej opieki onkologicznej i taką informację należy przekazywać pacjentom oraz rodzinie i opiekunom chorej osoby. Dodatkowo interdyscyplinarny zespół opieki paliatywnej powinien być łatwo dostępny. W tym zespole mogą się znaleźć: certyfikowani lekarze opieki paliatywnej, pielęgniarki, pracownicy socjalni, kapelani i farmaceuci.
Pracownicy ochrony zdrowia powinni mieć dostęp do programów edukacyjnych, by mogli rozwijać wiedzę, umiejętności i postawy w zakresie skutecznej opieki paliatywnej. Należy monitorować jakoś świadczonej opieki.
Jak skorzystać z opieki paliatywnej w chorobie nowotworowej?
Aby skorzystać z opieki paliatywnej, konieczne jest skierowanie od lekarza prowadzącego. Lekarz zaleca odpowiednią formę opieki: domową, stacjonarną lub w poradni medycyny paliatywnej.
Skierowanie może wystawić onkolog, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, inni specjaliści oraz lekarze podczas hospitalizacji pacjentów. Na skierowaniu koniecznie musi się znaleźć uzasadnienie potrzeb opieki.
Dla kogo jest opieka paliatywna?
Opieka paliatywna to rozwiązanie zarówno dla osób, które są w trakcie leczenia onkologicznego (w celu zmniejszenia dolegliwości np. bólowych lub w przypadku trudności emocjonalnych), jak również dla osób w ostatnich dniach życia (w celu zapewnienia komfortu i wsparcia).
Gdzie odbywa się opieka paliatywna?
Gdy stan zdrowia chorej osoby na to pozwala, może ona korzystać z opieki paliatywnej w warunkach ambulatoryjnych, to znaczy w poradniach medycyny paliatywnej. Poradnie realizują konsultacje lekarskie, psychologiczne i wizyty domowe, gdy stan pacjentów jest stabilny. Według obwieszczenia Ministra Zdrowia [4] świadczenia realizowane ambulatoryjnie w poradniach medycyny paliatywnej obejmują: porady i konsultacje lekarskie w poradni lub w domu pacjenta (w tym m.in. badania, zlecenie leków przeciwbólowych, zabiegów pielęgnacyjnych), porady psychologa w poradni lub w domu, pomoc pielęgniarską w poradni lub w domu.
Osoby w cięższym stanie, wymagające intensywnego leczenia objawowego, korzystają z opieki paliatywnej na oddziałach medycyny paliatywnej lub w hospicjach stacjonarnych. Według obwieszczenia Ministra Zdrowia [4] świadczenia realizowane stacjonarnie obejmują: pomoc lekarską i pielęgniarek, leczenie farmakologiczne, leczenie bólu i innych objawów somatycznych, opiekę psychologiczną (dla pacjenta i jego rodziny), rehabilitację, zapobieganie powikłaniom, badania, zaopatrzenie w wyroby medyczne, opiekę wyręczającą, czyli pobyt osoby chorej do 10 dni w hospicjum stacjonarnym lub na oddziale medycyny paliatywnej.
Hospicjum domowe to rozwiązanie dla osób, które są w zaawansowanym stadium nieuleczalnej choroby, gdy leczenie zostało zakończone lub nie jest możliwe. Z hospicjum domowego korzystają również osoby w końcowym stadium nieuleczalnej choroby, które nie wymagają pobytu na oddziale szpitalnym. Według obwieszczenia Ministra Zdrowia [4] świadczenia w warunkach domowych obejmują: pomoc lekarską i pielęgniarek, leczenie bólu i innych objawów somatycznych, opiekę psychologiczną (dla pacjenta i jego rodziny), rehabilitację, zapobieganie powikłaniom, badania zlecone przez lekarza zatrudnionego w hospicjum domowym, przepisanie leków i bezpłatne wypożyczanie przez hospicja domowe wyrobów medycznych.
Medycyna paliatywna na NFZ
Placówki świadczące usługi z zakresu medycyny paliatywnej można znaleźć w wyszukiwarce NFZ:
- medycyna paliatywna: poniższy link dotyczy wyników wyszukiwania dla woj. mazowieckiego. Aby znaleźć miejsce najbliżej zamieszkania, zmień w wyszukiwarce województwo lub miejscowość: https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/Uniwersalne?&ow=7&specjalizacja=1175
- medycyna paliatywna w warunkach stacjonarnych: poniższy link dotyczy wyników wyszukiwania dla woj. mazowieckiego. Aby znaleźć miejsce najbliżej zamieszkania, zmień w wyszukiwarce województwo lub miejscowość: https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/Uniwersalne?&ow=7&specjalizacja=1288
Podsumowanie:
Opieka paliatywna pacjentów onkologicznych to kompleksowe wsparcie medyczne, psychologiczne i duchowe, które może objąć również rodzinę pacjenta. Jej celem jest poprawa jakości życia oraz łagodzenie objawów choroby na każdym jej etapie. Może się odbywać równolegle z leczeniem onkologicznym w warunkach ambulatoryjnych, domowych lub stacjonarnych, zgodnie z potrzebami pacjenta i jego bliskich.
Źródła [dostęp na 26.02.2026 r.]:
- https://kom.nio.gov.pl/uploads/attachments/36dcbe548413e5213e6000c019a5dac039757/wytyczne-postepowania-diagnostyczno-terapeutycznego-dla-opieki-paliatywnej-adaptacja-nccn-22025-en.pdf
- https://pacjent.gov.pl/artykul/opieka-paliatywno-hospicyjna
- https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/pacjent/opieka-paliatywna/jak-uzyskac-opieke-paliatywna-w-polsce
- OBWIESZCZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej.
