Jod radioaktywny w leczeniu nowotworów tarczycy: terapia i skutki

Jod radioaktywny (I¹³¹) jest kluczowym elementem leczenia raka tarczycy (przede wszystkim raka brodawkowatego i pęcherzykowego), zaraz obok radykalnego leczenia chirurgicznego. Terapia ta wykorzystuje unikalną zdolność komórek tarczycy do wychwytu jodu oraz jest istotna w terapii radioizotopowej.

Z tego artykułu dowiesz się m.in.: na czym polega terapia jodem radioaktywnym, jak podaje się jod radioaktywny, jak postępować przed i po terapii, gdzie się leczyć.

Spis treści:

• Kiedy podaje się jod radioaktywny?
• Na czym polega terapia jodem radioaktywnym?
• Czy jod radioaktywny jest skuteczny w leczeniu raka tarczycy?
• Jak przygotować się do podania terapii radiojodem?
• Jak jest podawany jod promieniotwórczy?
• Czy i ile razy może być powtarzane leczenie radiojodem?
• Jakie będę mieć samopoczucie po terapii jodem radioaktywnym?
• Czy leczenie jodem promieniotwórczym może wywołać raka?
• Czy po leczeniu jodem jestem radioaktywny dla otoczenia?
• Czym mogę się leczyć zamiast jodu radioaktywnego?
• Leczenie jodem radioaktywnym w Polsce
• Powikłania i skutki uboczne leczenia tarczycy jodem radioaktywnym
• Przeciwwskazania do przeprowadzenia terapii jodem radioaktywnym
• Postępowanie po terapii jodem radioaktywnym

Kiedy podaje się jod radioaktywny?

Jod radioaktywny (najczęściej izotop I-¹³¹) podaje się głównie w leczeniu chorób tarczycy, tj. nadczynność tarczycy oraz zmian zarówno łagodnych, jak i złośliwych. Terapia jodem radioaktywnym znajduje zastosowanie przede wszystkim w leczeniu zróżnicowanego raka tarczycy.

Główne typy nowotworów, w których stosuje się tę metodę, to:

• rak brodawkowaty – stanowiący około 90% wszystkich złośliwych nowotworów tarczycy,
• rak pęcherzykowy – stanowiący około 6% przypadków,
• rak onkocytarny (zwany również rakiem z komórek Hürthle’a lub rakiem oksyfilnym).

Terapia radiojodem nie jest standardowo stosowana w przypadku raka rdzeniastego i raka anaplastycznego tarczycy. Te rodzaje raka tarczycy nie wykazują zdolności do wychwytu jodu. Również w przypadku zaawansowanego raka zróżnicowanego, który stał się jodooporny, konieczne jest wdrożenie innych metod leczenia, na przykład terapii celowanych.

Jod radioaktywny podaje się po operacyjnym usunięciu tarczycy (tyreoidektomii), aby zniszczyć resztki zdrowej tkanki pozostałej w loży po zabiegu. Może być wykorzystany jako leczenie adiuwantowe, które zniszczy ewentualne mikroogniska nowotworowe, co ma zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Stosuje się go również do niszczenia jodochwytnych ognisk przerzutowych raka tarczycy zlokalizowanych w innych częściach ciała.

Pacjenci po terapii jodem radioaktywnym i usunięciu tarczycy mają niedoczynność i na stałe przyjmują hormony tarczycy w tabletkach (leczenie substytucyjne).

Współczesne wytyczne uzależniają podanie jodu po operacji raka tarczycy od ryzyka nawrotu. U pacjentów z grupy niskiego ryzyka terapia radiojodem jest opcjonalna. W grupach ryzyka pośredniego i wysokiego (np. przy przerzutach do węzłów chłonnych lub naciekaniu tkanek) jest zazwyczaj zalecana.

Na czym polega terapia jodem radioaktywnym?

Izotop I¹³¹ charakteryzuje się emisją mieszaną, co czyni go narzędziem idealnym do jednoczesnego leczenia i obrazowania. Promieniowanie beta (β−) odpowiada za niszczenie tkanek nowotworowych. Zasięg cząstek beta w tkankach miękkich pozwala na precyzyjną ablację resztek loży tarczycy lub przerzutów. Jednocześnie tylko minimalnie uszkadza sąsiednie struktury, takich jak nerwy krtaniowe wsteczne czy przytarczyce.

Emisja promieniowania gamma (γ) umożliwia wizualizację rozmieszczenia radioizotopu za pomocą gammakamer, co jest niezbędne do wykonania scyntygrafii całego ciała (WBS) po podaniu dawki leczniczej.

Fizyczny okres połowicznego rozpadu jodu radioaktywnego wynosi około 8,02 dnia. Z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjenta i personelu istotniejszy jest jednak biologiczny okres półtrwania. Zależy on od tempa eliminacji jodu przez nerki oraz stopnia jego zatrzymywania w tkankach tarczycowych.

U pacjenta po całkowitym usunięciu tarczycy, głównym organem narażonym na promieniowanie jest pęcherz moczowy. Pęcherz moczowy przyjmuje około 50,8% dawki skutecznej, dlatego koniecznie nawadniaj się w trakcie i po hospitalizacji [1].

Czy jod radioaktywny jest skuteczny w leczeniu raka tarczycy?

Leczenie jest skuteczne w zróżnicowanym raku tarczycy, szczególnie w połączeniu z leczeniem operacyjnym. Skuteczność leczenia potwierdzają badania wykazujące istotne obniżenie poziomu tyreoglobuliny (Tg) – białka będącego markerem nowotworowym – zarówno po podaniu dawek standardowych, jak i niskich [3].

Indywidualne precyzyjne dobranie dawki wiąże się z 70% mniejszym ryzykiem progresji choroby w grupach wysokiego ryzyka [4].

Terapia nie jest skuteczna w raku rdzeniastym tarczycy, który wywodzi się z komórek C i nie wykazuje zdolności do wychwytu jodu. Ponadto u niektórych pacjentów może dojść do rozwoju tzw. raka jodoopornego, w którym zmiany nowotworowe przestają chłonąć izotop lub choroba postępuje, mimo jego wychwytu. W takich sytuacjach konieczne jest wdrożenie innych metod, np. terapii celowanych.

Na czym polega kwalifikacja do terapii jodem radioaktywnym?

Musisz mieć aktualne USG tarczycy oraz wynik badania histopatologicznego. Współczesna onkologia tarczycy w Polsce, oparta na zaleceniach Polskiego Towarzystwa Onkologicznego (PTO) oraz Europejskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej (EANM), odchodzi od rutynowego podawania jodu u każdego pacjenta po operacji [5,6]. Decyzja o włączeniu jodu radioaktywnego zależy od ryzyka wznowy u pacjentów:

1. Niskie ryzyko: obejmuje pacjentów z małymi guzami (T1​, T2​), bez naciekania torebki i bez przerzutów do węzłów chłonnych. W tej grupie ablacja radiojodem jest opcjonalna i zależy od poziomu tyreoglobuliny (Tg) pooperacyjnej.
2. Pośrednie ryzyko: dotyczy pacjentów z cechami mikroskopowego naciekania tkanek okołotarczycowych lub przerzutami do węzłów chłonnych (N1). Tu terapia adiuwantowa jest zazwyczaj zalecana.
3. Wysokie ryzyko: pacjenci z ewidentnymi przerzutami odległymi (M1) lub masywnym zajęciem węzłów chłonnych. Wymagają wysokich, często powtarzanych dawek leczniczych.

O czym pacjent powinien poinformować lekarza?

Podczas przygotowania do terapii lub badania jodem radioaktywnym przekaż lekarzowi szczegółowe informacje dotyczące swojego stanu zdrowia, przyjmowanych leków oraz planów powiększenia rodziny. Ma to kluczowe znaczenie dla twojego bezpieczeństwa, skuteczności leczenia oraz ochrony radiologicznej otoczenia. Najważniejsze kwestie, o których trzeba porozmawiać z lekarzem to:

1. Ciąża i planowanie rodziny

• Pacjentka musi bezwzględnie poinformować o potwierdzonej lub podejrzewanej ciąży, ponieważ podanie jodu radioaktywnego jest w tym stanie całkowicie przeciwwskazane.
• Omów plany poczęcia dziecka, ponieważ po terapii zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji przez co najmniej 6 miesięcy.

2. Karmienie piersią

Lekarz musi wiedzieć, czy karmisz piersią. Karmienie trzeba przerwać całkowicie na 3 do 12 tygodni przed planowanym leczeniem, aby zapobiec gromadzeniu się jodu w tkance piersiowej i narażeniu dziecka na promieniowanie. Po terapii nie wolno wracać do karmienia piersią.

3. Przyjmowane leki i suplementy

Wiele substancji wchodzi w interakcje z jodkiem sodu i może obniżać skuteczność terapii. Poinformuj lekarza o przyjmowanych lekach i suplementach. Szczególnie ważne są:

• Hormony tarczycy (należy je odstawić na 2-6 tygodni przed terapią) oraz leki tyreostatyczne (odstawienie na 2-5 dni przed terapią).
• Amiodaron: lek nasercowy, który może blokować wychwyt jodu przez kilka miesięcy.
• Preparaty zawierające jod: suplementy, syropy wykrztuśne, środki kontrastowe stosowane w badaniach obrazowych (np. tomografii).
• Inne leki: m.in. sterydy, leki przeciwzakrzepowe, sole litu, salicylany czy benzodiazepiny.

4. Choroby współistniejące i dolegliwości

• Niewydolność nerek: lekarz musi dobrać odpowiednią dawkę, uwzględniając ograniczoną zdolność organizmu do wydalania izotopu.
• Problemy z połykaniem lub choroby układu pokarmowego: zaburzenia połykania, wymioty lub refluks mogą utrudnić przyjęcie kapsułki i zwiększyć ryzyko skażeń. W takich przypadkach można rozważyć podanie jodu w formie płynnej.
• Oftalmopatia tarczycowa: podanie jodu-131 może nasilić zmiany oczne, szczególnie u osób palących tytoń (o czym również należy wspomnieć lekarzowi).
• Nietrzymanie moczu: ze względu na to, że jod jest wydalany głównie z moczem, ten problem zwiększa ryzyko skażenia radiologicznego.
• Zaparcia: jeśli masz skłonność do zaparć, lekarz może zalecić środki przeczyszczające, aby przyspieszyć usunięcie radioaktywnego stolca z jelit.

5. Alergie i dieta

• Nadwrażliwość na żelatynę: kapsułki są żelatynowe; w przypadku uczulenia zaleca się stosowanie jodu w roztworze.
• Dieta niskosodowa: kapsułki zawierają od 80 do 96 mg sodu, co może być istotne dla osób na restrykcyjnej diecie.
• Dieta bogata w jod: poinformuj o spożywaniu dużej ilości produktów z jodem w ostatnim czasie, gdyż przed terapią konieczne jest stosowanie diety ubogiej w ten pierwiastek.

Wszelkie nieprzewidziane okoliczności lub zdarzenia niepożądane, które wystąpią w trakcie przygotowań lub po badaniu, również zgłaszaj niezwłocznie personelowi medycznemu.

Jak przygotować się do podania terapii radiojodem?

Aby terapia była skuteczna, komórki nowotworowe muszą być „głodne” jodu i aktywnie stymulowane do jego wychwytu. Wymaga to podniesienia poziomu TSH.

Pacjenci muszą stosować dietę o niskiej zawartości jodu przez 1-2 tygodnie przed podaniem izotopu. Dlatego wyklucz sól jodowaną, ryby morskie, owoce morza, a także produkty zawierające barwnik E127 (erytrozynę). Jedz świeże owoce i warzywa (z wyjątkiem szpinaku i rabarbaru w dużych ilościach) oraz gotuj sam w domu. Nieprzestrzeganie diety powoduje nasycenie receptorów NIS jodem stabilnym, co drastycznie obniża dawkę promieniowania pochłoniętą przez nowotwór.

Tradycyjna metoda stymulacji TSH (THW – ang.  Thyroid Hormone Withdrawal) polega na odstawieniu lewotyroksyny na 3-4 tygodnie. Wprowadza to pacjenta w stan głębokiej niedoczynności tarczycy. Wiąże się to z licznymi objawami: obrzękami, spowolnieniem psychoruchowym, depresją i zmęczeniem.

Nowoczesną alternatywą jest podanie rekombinowanej ludzkiej tyreotropiny alfa (rhTSH – Thyrogen) w formie dwóch domięśniowych zastrzyków w dniach poprzedzających terapię. Koszt leku Thyrogen w Polsce nie jest refundowany, ale jego zastosowanie skraca pobyt w szpitalu średnio o dzień.

Jak jest podawany jod promieniotwórczy?

Leczenie radiojodem odbywa się na zamkniętym zakładzie medycyny nuklearnej (SINiTR). Zaleca się, aby pacjent był na czczo przez około 2 godziny przed i po przyjęciu leku, co ułatwia jego wchłanianie.

Następnie pacjent połyka kapsułkę z I¹³¹ (rzadziej w płynie) w obecności lekarza i technika, zazwyczaj w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu. Po przyjęciu dawki bezwzględnie nie może opuszczać sali, by emitowane przez pacjenta promieniowanie nie narażało osób postronnych.

Sale są wyłożone osłonami ołowianymi i posiadają niezależny system wentylacji oraz kanalizacji z odstojnikami na ścieki radioaktywne, ponieważ radioizotopy są wydalane z organizmu pacjenta z moczem. Personel komunikuje się z pacjentem przez interkom i monitoruje za pomocą kamer (z wyłączeniem łazienki).

Ważnym aspektem pobytu jest minimalizacja ryzyka skażenia. Pacjenci używają jednorazowych naczyń, które są po posiłku przechowywane w specjalnym zbiorniku do czasu kontroli dozymetrycznej.

Hospitalizacja trwa zazwyczaj od 2 do 4 dni. Jej zakończenie zależy od spadku poziomu promieniowania emitowanego przez ciało pacjenta poniżej progu 800 MBq.

Czy leczenie radiojodem może być powtarzane ?

Nie ma odgórnie ustalonej maksymalnej liczby podań jodu. Leczenie kontynuuje się dopóty, dopóki przynosi korzyści terapeutyczne (tkanki wykazują jodochwytność) i dopóki ryzyko związane z promieniowaniem nie jest większe niż korzyść z terapii.

Ostateczna decyzja o kolejnej dawce oraz jej aktywności zawsze należy do specjalisty medycyny nuklearnej, który ustala ją indywidualnie dla każdego chorego. W zróżnicowanym raku tarczycy terapię powtarza się, by usunąć resztki tkanki tarczycowej, ogniska raka lub gdy zachodzi potrzeba leczenia jodochwytnych przerzutów.

Lekarze monitorują łączną aktywność izotopu przyjętą przez pacjenta w ciągu całego życia. Przyjmuje się, że wyczerpanie łącznej dawki jodu następuje przy osiągnięciu poziomu co najmniej 600 mCi [1]. Przekroczenie tej granicy lub brak wychwytu jodu przez zmiany nowotworowe może świadczyć o tzw. jodooporności. Jodoodporność jest wskazaniem do wdrożenia innych metod leczenia.

Kluczowe jest zachowanie odpowiedniego czasu między kolejnymi podaniami. Przyjmowanie dawek powtarzanych w odstępach krótszych niż 6 miesięcy znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych i potencjalnie śmiertelnych powikłań, takich jak supresja szpiku kostnego.

Każda kolejna dawka wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące. U pacjentów z rakiem tarczycy nieco zwiększa ono ryzyko wystąpienia wtórnych nowotworów. Może dojść również do zależnego od dawki upośledzenia płodności u mężczyzn i kobiet.

Jakie będę mieć samopoczucie po terapii jodem radioaktywnym?

Po terapii jodem radioaktywnym wracasz do domu. Twoje samopoczucie po terapii w dużej mierze zależy od etapu leczenia, zastosowanej metody przygotowania oraz indywidualnej reakcji organizmu na promieniowanie. Choć terapia jest zazwyczaj dobrze tolerowana, możesz doświadczać pewnych dolegliwości fizycznych i psychicznych.

Jeśli przygotowujesz się do leczenia poprzez odstawienie hormonów tarczycy (THW) na kilka tygodni, możesz odczuwać objawy głębokiej niedoczynności, takie jak:

• zmęczenie i senność,
• spowolnienie psychoruchowe oraz stany depresyjne,
• obrzęki.

Alternatywna metoda z użyciem zastrzyków rhTSH (Thyrogen) pozwala uniknąć tych objawów, zapewniając znacznie lepszą jakość życia i utrzymanie stanu eutyreozy.

Tuż po połknięciu kapsułki lub roztworu możesz odczuwać:

• Nudności i wymioty: zazwyczaj mają łagodny przebieg i są ograniczane przez podawane profilaktycznie leki przeciwwymiotne.
• Ból i obrzęk ślinianek: jod jest wychwytywany przez gruczoły ślinowe, co może prowadzić do ich zapalenia, objawiającego się bólem w okolicy żuchwy i obrzękiem policzków.
• Zmiany w smaku: pacjenci często zgłaszają słonawy lub metaliczny posmak w ustach, co jest wynikiem podrażnienia kubków smakowych; objaw ten zazwyczaj ustępuje w ciągu 8 tygodni.
• Ból i dyskomfort w szyi: mogą wystąpić w ciągu pierwszych 2-3 tygodni, a ich nasilenie zależy od ilości pozostałej tkanki tarczycowej.
• Suchość w jamie ustnej (kserostomia): może pojawić się bezpośrednio po terapii.

Zmiana otoczenia, brak bezpośredniego kontaktu z bliskimi oraz świadomość bycia „źródłem promieniowania” mogą powodować dyskomfort psychiczny. Dodatkowo konieczność częstego picia płynów (ok. 2 litrów na dobę) oraz rygorystyczne zasady korzystania z toalety (siedząca pozycja, dwukrotne spłukiwanie) dla niektórych są męczące.

W dłuższej perspektywie czasowej po terapii mogą wystąpić:

• Zespół suchości: przewlekła suchość w ustach lub oczach (brak łez) może wystąpić od kilku miesięcy do nawet 2 lat po leczeniu.
• Nadmierne łzawienie: wynikające z upośledzenia drożności dróg łzowych.
• Przejściowe osłabienie: może być skutkiem niewielkiego spadku parametrów morfologii krwi (leukocytów, płytek krwi).

W rzadkich przypadkach u pacjentów z przerzutami do płuc lub ośrodkowego układu nerwowego może dojść do poważniejszych powikłań, takich jak popromienne zapalenie płuc lub obrzęk mózgu, co wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Jednak większość pacjentów po opuszczeniu szpitala i zakończeniu 14-dniowego okresu zachowania szczególnej ostrożności wraca do normalnego funkcjonowania.

Czy leczenie jodem promieniotwórczym może wywołać raka?

Stosowanie jodu radioaktywnego niesie ze sobą pewne, choć statystycznie niewielkie, ryzyko rozwoju raka (wtórnego). W literaturze medycznej oraz charakterystyce produktu leczniczego wymienia się możliwość wystąpienia takich nowotworów jak:

• białaczka (niezbyt częsta),
• rak żołądka, pęcherza moczowego oraz piersi (częstość nieznana),
• rak ślinianek – może pojawić się jako późne następstwo zapalenia gruczołów ślinowych wywołanego przez jod radioaktywny.

Prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych powikłań wzrasta przy podawaniu bardzo dużych dawek jednorazowych (powyżej 5000 MBq) lub przy powtarzaniu terapii w odstępach krótszych niż 6 miesięcy. Ryzyko jest również rozważane staranniej u dzieci i osób młodych ze względu na ich większą wrażliwość tkanek na promieniowanie i dłuższą przewidywaną długość życia.

Każda decyzja o podaniu jodu radioaktywnego opiera się na analizie stosunku ryzyka do korzyści. Lekarze upewniają się, że ryzyko związane z promieniowaniem jest mniejsze niż ryzyko wynikające z samej choroby (np. ryzyko przerzutów lub nawrotu raka tarczycy), a podawana aktywność izotopu jest tak mała, jak to tylko możliwe, aby uzyskać efekt leczniczy. Przy właściwej ocenie ryzyka korzyści płynące z terapii I-131 w grupach wysokiego ryzyka są znacznie większe niż potencjalne zagrożenia.

Czy można leczyć jodem promieniotwórczym kobiety w ciąży?

Nie, leczenie jodem promieniotwórczym jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w potwierdzonej lub podejrzewanej ciąży.

Podanie jodu radioaktywnego wiąże się z pochłonięciem przez macicę dawki promieniowania jonizującego wynoszącej od 11 do 511 mGy. Ponadto, począwszy od drugiego trymestru ciąży, tarczyca płodu intensywnie gromadzi jod, co mogłoby doprowadzić do jej trwałego uszkodzenia.

Jeśli zróżnicowany rak tarczycy zostanie zdiagnozowany w trakcie trwania ciąży, leczenie jodem-131 musi zostać odroczone do czasu jej zakończenia.

Kobiety w ciąży nie powinny też opiekować się osobami bezpośrednio po terapii radiojodem ani przebywać w ich bliskim otoczeniu (zalecany dystans to co najmniej 2 metry), ponieważ promieniowanie emitowane przez ciało pacjenta może być szkodliwe dla płodu.

Czy po leczeniu jodem jestem radioaktywny dla otoczenia?

Po wypisie ze szpitala pacjent przez 14 dni pozostaje źródłem promieniowania jonizującego, choć na poziomie bezpiecznym dla otoczenia przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności. Wytyczne PTO i zalecenia ośrodków onkologicznych są w tym zakresie spójne.

Głównie chodzi o ograniczenie kontaktu z innymi ludźmi i mniej podróżowania, spanie w osobnym łóżku, nieużywanie tych samych sztućców (nie mogą też być myte np. z innymi w zmywarce) oraz podwójne mycie rąk i podwójne spłukiwanie wody w toalecie.

Obszar życia	Zalecenia rygorystyczne (14 dni)	Cele i uzasadnienie
Kontakt z dziećmi/ciężarnymi	Całkowite unikanie bliskiego kontaktu.	Ochrona szybko dzielących się komórek płodu/dziecka przed promieniowaniem.
Dystans społeczny	Minimum 1–2 metry od domowników.	Zmniejszenie ekspozycji na promieniowanie zewnętrzne γ.
Higiena łazienkowa	Siedząca pozycja przy oddawaniu moczu, dwukrotne spłukiwanie.	Unikanie rozpryskiwania radioaktywnego moczu.
Posiłki i naczynia	Osobne sztućce, zakaz przygotowywania posiłków dla innych.	Zapobieganie skażeniu wewnętrznemu poprzez ślinę.
Sen	Spanie w osobnym pokoju.	Ograniczenie długotrwałej ekspozycji domowników w nocy.
Prokreacja	Zakaz poczęcia przez 6 miesięcy.	Ryzyko uszkodzenia komórek rozrodczych (plemników/oocytów).

Ważnym aspektem jest również podróżowanie. Pacjenci do 6 miesięcy po terapii mogą aktywować bramki detekcyjne na lotniskach czy w budynkach rządowych, dlatego niezbędne jest posiadanie karty informacyjnej z pieczątką oddziału medycyny nuklearnej.

Czym mogę się leczyć zamiast jodu radioaktywnego?

Gdy nowotwór nie wychwytuje jodu lub choroba postępuje mimo leczenia radiojodem, stosuje się leczenie celowane, atakujące konkretne komórki nowotworowe. Przykładem jest kabozantynib, inhibitor wielu receptorów kinaz tyrozynowych, związanych ze wzrostem nowotworu, angiogenezą, patologiczną przebudową kości, opornością na leki i tworzeniem przerzutów.

Inną opcją jest teleradioterapia. Klasyczne napromienianie wiązką zewnętrzną stosowane w wybranych przypadkach zaawansowanych zmian.

Jod radioaktywny: leczenie w Polsce

Polska ma jedną z najlepiej rozwiniętych sieci oddziałów izotopowych w Europie Środkowej, skupioną wokół centrów onkologii. Średni czas oczekiwania na przyjęcie do oddziału endokrynologicznego w Polsce wynosi 180 dni, ale rozpiętość między regionami jest ogromna [8].

W przypadku poradni medycyny nuklearnej sytuacja jest nieco lepsza – średni czas oczekiwania to około 117–146 dni, w zależności od regionu (Śląskie kontra Mazowieckie) [9, 10].

Programy lekowe i leczenie skojarzone w Polsce (2024-2025)

Dla pacjentów z zaawansowanym rakiem tarczycy, u których jod radioaktywny przestaje być skuteczny (tzw. rak jodooporny), NFZ refunduje nowoczesne terapie celowane w programie lekowym B.119. Leczenie pacjentów ze zróżnicowanym rakiem tarczycy.

Finansowane są leki hamujące angiogenezę i wzrost guza, co pozwala na stabilizację choroby u pacjentów, którzy jeszcze dekadę temu nie mieliby żadnych opcji terapeutycznych.

Powikłania i skutki uboczne leczenia tarczycy jodem radioaktywnym

Pacjenci zazwyczaj dobrze tolerują terapię, jednak ze względu na niespecyficzny wychwyt jodu przez inne tkanki mogą wystąpić działania niepożądane.

Ślinianki aktywnie transportują jod, co może prowadzić do ich zapalenia. Objawia się to obrzękiem i bólem okolicy żuchwy. Można mu zapobiegać przez stymulowanie wydzielania śliny (landrynki, guma do żucia) po 24 godzinach od przyjęcia kapsułki.

Długofalowo może dojść do kserostomii (suchości w ustach) lub kseroftalmii (suchości oczu), szczególnie przy dawkach skumulowanych.

Większość pacjentów wykazuje przejściowy, niewielki spadek parametrów morfologii krwi (leukocytów, płytek). Ciężkie uszkodzenie szpiku jest niezwykle rzadkie i dotyczy niemal wyłącznie pacjentów otrzymujących bardzo wysokie dawki w krótkich odstępach czasu.

Jod radioaktywny może powodować przejściowe zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet oraz okresowe obniżenie liczby plemników u mężczyzn. Z tego powodu bezwzględnie zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji przez 6-12 miesięcy po leczeniu.

Radioaktywny jod przenika do mleka, narażając dziecko. Dlatego karmienie piersią musi zostać przerwane co najmniej 3-4 tygodnie przed planowaną terapią i nie może być wznowione po podaniu jodu.

Przeciwwskazania do przeprowadzenia terapii jodem radioaktywnym

Jodu radioaktywnego nie można stosować leczenia u kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz z nadwrażliwością na jodek potasu lub żelatynę (tutaj opcją jest jod w płynie).

U pacjentów z czynną oftalmopatią (szczególnie u osób palących tytoń) podanie jodu-131 może nasilić zmiany oczne. W takich przypadkach rozważa się podanie glikokortykoidów lub inne metody leczenia.

Przed podaniem jodu radioaktywnego należy, w miarę możliwości, opanować objawy nadczynności tarczycy za pomocą leków.

Postępowanie po terapii jodem radioaktywnym

Po zakończeniu leczenia izotopowego pacjent wchodzi w fazę długoterminowego monitorowania. Celem jest wczesne wykrycie ewentualnej wznowy podczas badań kontrolnych przy jednoczesnym unikaniu niepotrzebnych, obciążających procedur.

Ważne są regularne wizyty u lekarza endokrynologa, przyjmowanie odpowiednich dawek hormonów tarczycy, badanie USG szyi z oceną węzłów chłonnych co roku, później co dwa lata.

Wytyczne PTO z czerwca 2024 roku omawiają kryteria doskonałej odpowiedzi na leczenie, która pozwala na poluzowanie reżimu kontrolnego [8]:

• U chorych z doskonałą odpowiedzią dąży się do TSH w zakresie 0,4–2,0 mIU/l. U pacjentów z grup wysokiego ryzyka lub niepełnej odpowiedzi konieczna jest supresja TSH poniżej 0,1-0,4 mIU/l.[8]
• Kontrola Tg i anty-Tg raz w roku. Jeśli poziom Tg niestymulowanej utrzymuje się poniżej 0,2 ng/ml lub Tg stymulowanej poniżej 1 ng/ml przy braku zmian w badaniach obrazowych, ryzyko wznowy jest bliskie zeru.
• Po 5 latach stabilnej, doskonałej odpowiedzi pacjent może zostać przekazany pod opiekę lekarza POZ lub endokrynologa ogólnego, bez konieczności dalszych kontroli w ośrodku onkologicznym.

Jod radioaktywny: podsumowanie

Leczenie raka tarczycy jodem radioaktywnym ze względu na promieniowanie i różne właściwości nowotworów tarczycy nie jest dla każdego pacjenta i wymaga bardzo ścisłego reżimu postępowania. Jednak badania potwierdzają jego wysoką skuteczność w leczeniu zróżnicowanego raka tarczycy.

Zadbaj o swoje zdrowie: skonsultuj się ze specjalistą endokrynologiem lub onkologiem, aby omówić możliwość terapii jodem radioaktywnym i najlepszy plan leczenia dla Ciebie. Więcej informacji znajdziesz w naszej Bazie Wiedzy o Raku.

Autorka: Martyna Piotrowska

Źródła [dostęp na 13.04.2026 r.]:

1. Jodek sodu Na131I POLATOM, kapsułki do terapii, kapsułki twarde, aktywność od 37 do 5500 MBq, ChPL, Dostęp: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/3255/characteristic
2. Karapetyan A. Thyroid cancer cure rate: What patients should know in 2025. P53 Inc. 2025. Dostęp: https://oncodaily.com/oncolibrary/thyroid-cancer-cure-rate
3. Low-Dose Versus Standard-Dose Radioiodine Therapy in Differentiated Thyroid Cancer: Focus on Tolerability in a Retrospective Evaluation – MDPI, Dostęp: https://www.mdpi.com/1424-8247/18/4/443
4. Efficacy of Dosimetric Versus Empiric Prescribed Activity of 131I for Therapy of Differentiated Thyroid Cancer – PMC, Dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7372577/
5. Endocrine System – EANM, Dostęp: https://eanm.org/publications/guidelines/overview/endocrine-system/
6. Rak tarczycy – ZALECENIA, Dostęp: https://www.pto.med.pl/sites/default/files/page-2024/Zalecenia%20follow-up_rak%20tarczycy_czeriwec%202024.pdf
7. Leczenie jodem radioaktywnym w przypadku nowotworu tarczycy: leczenie szpitalne, Dostęp: https://www.mskcc.org/pl/cancer-care/patient-education/radioactive-iodine-therapy-thyroid-inpatient-treatment
8. Oddział endokrynologiczny w NFZ – Świat Przychodni, cytowane 26.03.2026, Dostęp: https://swiatprzychodni.pl/swiadczenia/oddzial-endokrynologiczny/
9. Śląskie – Badania medycyny nuklearnej na NFZ – Świat Przychodni, cytowane 26.03.2026, Dostęp: https://swiatprzychodni.pl/swiadczenia/poradnia-medycyny-nuklearnej/slaskie/
10. Mazowieckie – Badania medycyny nuklearnej na NFZ – Świat Przychodni,  cytowane 26.03.2026, Dostęp: https://swiatprzychodni.pl/swiadczenia/poradnia-medycyny-nuklearnej/mazowieckie/