Zemcelpro – innowacyjna terapia komórkami macierzystymi dla pacjentów z nowotworami krwi

Europejska Agencja Leków (EMA) wydała pozytywną opinię dotyczącą warunkowego dopuszczenia do obrotu terapii komórkowej Zemcelpro. To pierwsza w Europie terapia oparta na rozszerzonej krwi pępowinowej, przeznaczona dla pacjentów z nowotworami układu krwiotwórczego, którzy potrzebują przeszczepu, ale nie mają dostępu do odpowiedniego dawcy komórek szpiku. Decyzja otwiera nowy rozdział w leczeniu ostrych białaczek i innych nowotworów krwi.

Dla kogo przeznaczona jest terapia komórkami macierzystymi Zemcelpro?

Terapia jest wskazana dla dorosłych z nowotworami krwi, którzy wymagają przeszczepienia allogenicznych komórek macierzystych, a nie mają odpowiedniego dawcy rodzinnego ani niespokrewnionego. W praktyce dotyczy to m.in. pacjentów z ostrą białaczką szpikową (AML), ostrą białaczką limfoblastyczną (ALL), zespołami mielodysplastycznymi (MDS), szpiczakami oraz chłoniakami.

Alternatywnym źródłem komórek macierzystych krwi może być krew pępowinowa. Jednak często w krwi pępowinowej jest mało komórek macierzystych, co może opóźniać przyjęcie przeszczepu, czyli skuteczne osadzenie się i namnożenie komórek dawcy w szpiku kostnym biorcy.

Brak odpowiedniego dawcy to częsty problem – szczególnie u pacjentów, dla których z różnych powodów baza dawców jest ograniczona. Zemcelpro może stanowić dla nich jedyną realną szansę na terapię ratującą życie.

Dlatego Zemcelpro otrzymał wsparcie w ramach programu PRIority MEdicines (PRIME), który zapewnia wczesne i szerokie wsparcie naukowe oraz prawne dla leków o szczególnym potencjale zaspokojenia niezaadresowanych potrzeb medycznych pacjentów.

Czym jest Zemcelpro i jak działa terapia komórkami macierzystymi?

Zemcelpro (terapia komórkowa UM171) to nowatorska terapia komórkowa, w której wykorzystuje się komórki macierzyste z krwi pępowinowej dawcy. Część z nich (komórki CD34+) namnaża się laboratoryjnie i podaje razem z nienamnażanymi komórkami CD34-. Obie frakcje pochodzą z tej samej krwi pępowinowej.

Po podaniu pacjentowi komórki zawarte w preparacie Zemcelpro migrują do szpiku kostnego. Tam dzielą się, dojrzewają i różnicują w komórki układu krwionośnego. Dzięki namnożeniu komórek terapia zwiększa efektywność przeszczepu. Dodatkowo ekspansja komórek zmniejsza czas potrzebny do przyjęcia przeszczepu.

Jak wyglądało badanie kliniczne?

Podstawą rejestracji była analiza wyników z badania obejmującego 27 pacjentów leczonych za pomocą Zemcelpro. Czterech z nich otrzymało dwie jednostki krwi pępowinowej w pierwszej fazie badania. Następnie do drugiej części włączono 23 pacjentów, którzy mieli otrzymać pojedynczy przeszczep krwi pępowinowej z namnożonymi komórkami. Ostatecznie otrzymało go 22 pacjentów.

W badaniu oceniano między innymi:

• wykonalność namnażania komórek,
• bezpieczeństwo przeszczepu,
• czas do wszczepienia neutrofili i płytek krwi z krwi pępowinowej ekspandowanej UM171,
• minimalną dawkę komórek krwi pępowinowej przed ekspansją, która pozwoliła na szybkie wszczepienie.

U pacjentów leczonych Zemcelpro obserwowano szybszy wzrost liczby neutrofili i komórek odpornościowych, co pozwalało na wcześniejsze opuszczenie szpitala. Żaden przeszczep nie został odrzucony. W porównaniu ze standardową terapią krwią pępowinową, Zemcelpro umożliwiało m.in. skrócenie czasu do wszczepienia oraz zmniejszenie ryzyka ciężkich infekcji.

Czy terapia komórkami macierzystymi w nowotworach krwi jest bezpieczna?

Profil bezpieczeństwa Zemcelpro oceniono jako porównywalny ze standardowym przeszczepem komórek macierzystych. Najczęstsze działania niepożądane obserwowane w szerszej grupie 116 pacjentów leczonych Zemcelpro obejmują niskie stężenie różnych rodzajów komórek krwi i przeciwciał pomagających zwalczać infekcje, wysokie ciśnienie krwi, infekcje oraz zespół przeszczepu, stan zapalny, który może wystąpić po przeszczepie.

Ostra choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD), w której przeszczepione komórki atakują organizm wkrótce po przeszczepie, wystąpiła u 60% pacjentów do 100 dni po przeszczepie. Przewlekła GvHD pojawiła się do jednego roku po przeszczepie u 13% pacjentów.

EMA uznała, że korzyści przewyższają ryzyko i wydała pozytywną opinię o dopuszczeniu leku do obrotu w całej Unii Europejskiej.

Podsumowanie i treść wskazania

Zemcelpro stanowi przełomową opcję dla pacjentów, którzy dotąd nie kwalifikowali się do przeszczepu z powodu braku odpowiedniego dawcy. Dzięki zastosowaniu innowacyjnej technologii ekspansji komórek, terapia zwiększa szanse na skuteczne leczenie i zmniejsza ryzyko powikłań.

Komisja Europejska podejmie decyzję o zatwierdzeniu w ciągu najbliższych dwóch miesięcy. Firmę, która dostarcza terapię, czekają jeszcze dodatkowe badania. Jeśli otrzyma pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, pacjenci już będą mogli korzystać z nowej opcji.

Pełne wskazanie do stosowania brzmi:

Zemcelpro jest wskazany do leczenia dorosłych pacjentów z nowotworami hematologicznymi wymagającymi allogenicznego przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych, po leczeniu mielosupresyjnym, dla których nie ma innych odpowiednich dawców komórek.

Chcesz wiedzieć więcej o leczeniu nowotworów krwi? Znajdziesz dodatkowe informacje w bazie wiedzy o raku. 

Informacje dla lekarzy

Zemcelpro został przebadany w badaniach fazy I-II u pacjentów z ostrymi postaciami białaczki i mielodysplazji o wysokim i bardzo wysokim ryzyku, u których dostępne opcje leczenia są ograniczone, a rokowania są niekorzystne i występuje wysoka częstość nawrotów przy obecnym standardzie opieki, w tym u pacjentów:

• z mutacjami TP53 lub innymi nieprawidłowościami genetycznymi,
• pacjentów wymagających drugiego przeszczepu
• oraz pacjentów z oporną lub aktywną postacią choroby.
  

Kwalifikowani pacjenci byli w wieku od 3 do 64 lat, ważyli co najmniej 12 kg, cierpieli na nowotwór hematologiczny wymagający allogenicznego przeszczepu hematopoetycznych komórek macierzystych, nie mieli odpowiedniego dawcy zgodnego pod względem HLA i mieli wynik w skali Karnofsky’ego wynoszący co najmniej 70%. W badaniu miało wziąć udział pięć ośrodków klinicznych. Ostatecznie jedna otwarto tylko dwa, które leczyły wyłącznie dorosłych pacjentów. W związku z tym nie rekrutowano pacjentów pediatrycznych (w wieku poniżej 18 lat). Pacjenci w wieku poniżej 50 lat bez chorób współistniejących otrzymali schemat kondycjonowania mielosupresyjnego (cyklofosfamid 120 mg/kg, fludarabina 75 mg/m2 i całkowite napromieniowanie ciała dawką 12 Gy). Pacjenci w wieku powyżej 50 lat i pacjenci z chorobami współistniejącymi otrzymali mniej mielosupresyjny schemat kondycjonowania (cyklofosfamid 50 mg/kg, tiotepa 10 mg/kg, fludarabina 150 mg/m2 i napromieniowanie całego ciała dawką 4 Gy).

To jednoramienne, otwarte badanie fazy I-II dotyczące bezpieczeństwa i wykonalności składało się z dwóch części. W części pierwszej pacjenci otrzymali dwie jednostki krwi pępowinowej (jedną rozszerzoną UM171 i jedną nieprzetworzoną krew pępowinową) do momentu przyjęcia się przeszczepu. Później pacjenci otrzymali pojedynczą jednostkę krwi pępowinowej wzbogaconą UM171 w ramach schematu zmniejszania dawki w celu określenia minimalnej dawki komórek krwi pępowinowej zapewniającej szybkie wszczepienie.

Pacjentom podano dożylnie komórki CD34-dodatnie namnożone przez UM171 w ciągu 7 dni oraz frakcję CD34-ujemną zawierającą limfocyty. Głównymi punktami końcowymi były: wykonalność ekspansji UM171, bezpieczeństwo przeszczepu, kinetyka rekonstytucji hematopoetycznej (czas do wszczepienia neutrofili i płytek krwi) krwi pępowinowej ekspandowanej UM171 oraz minimalna dawka komórek krwi pępowinowej przed ekspansją, która pozwoliła na szybkie wszczepienie.

Wykonalność analizowaliśmy u wszystkich włączonych do badania pacjentów, a wszystkie pozostałe pierwotne punkty końcowe analizowaliśmy zgodnie z protokołem u wszystkich pacjentów, którzy otrzymali pojedynczy przeszczep krwi pępowinowej wzbogaconej UM171. Badanie zostało zakończone i zarejestrowane w serwisie ClinicalTrials.gov pod numerem NCT02668315.

W okresie od 17 lutego 2016 r. do 11 listopada 2018 r. do badania włączono 27 pacjentów, z których czterech otrzymało dwie jednostki krwi pępowinowej ze względów bezpieczeństwa w części 1 badania. Następnie do części 2 włączono 23 pacjentów, którzy mieli otrzymać pojedynczy przeszczep krwi pępowinowej z namnożonymi komórkami za pomocą UM171, a 22 pacjentów otrzymało pojedynczy przeszczep krwi pępowinowej z namnożonymi komórkami za pomocą UM171. W momencie zakończenia gromadzenia danych (31 grudnia 2018 r.) mediana czasu obserwacji wynosiła 18 miesięcy (IQR 12–22). Minimalna dawka komórek z jednostki krwi pępowinowej po rozmrożeniu, która zapewniła szybkie wszczepienie jako pojedynczy przeszczep krwi pępowinowej po rozszerzeniu UM171, wynosiła 0,52 × 105 komórek CD34-dodatnich. Udało nam się rozszerzyć 26 (96%) z 27 jednostek krwi pępowinowej za pomocą UM171. Wśród 22 pacjentów, którzy otrzymali pojedynczy przeszczep krwi pępowinowej rozszerzonej UM171, mediana czasu do wszczepienia 100 neutrofili na μl wyniosła 9,5 dnia (IQR 8-12), mediana czasu do wszczepienia 500 neutrofili na μl wyniosła 18 dni (12,5-20,0) i żaden przeszczep nie został odrzucony. Mediana czasu do odzyskania płytek krwi wyniosła 42 dni (IQR 35–47).

Najczęstszymi zdarzeniami niepożądanymi niezwiązanymi z układem krwi były neutropenia z gorączką 3. stopnia (16 [73%] z 22 pacjentów) i bakteriemia (9 [41%]). Nie zaobserwowano żadnych nieoczekiwanych zdarzeń niepożądanych. Jeden (5%) z 22 pacjentów zmarł z powodu rozlanego krwotoku pęcherzykowego związanego z leczeniem.

Autorka: Martyna Piotrowska

Źródła:

Zemcelpro | European Medicines Agency (EMA)

New stem cell therapy to treat patients with blood cancers | European Medicines Agency (EMA)

Zemcelpro® (UM171 Cell Therapy) receives positive CHMP opinion for treatment of blood cancer patients without access to suitable donor cells – BioSpaceHematopoietic stem cell transplantation using single UM171-expanded cord blood: a single-arm, phase 1–2 safety and feasibility study – The Lancet Haematology