Czy leki przeciwpasożytnicze leczą raka? Co naprawdę mówią badania

W internecie można znaleźć wypowiedzi osób, które przypisują poprawę choroby nowotworowej stosowaniu leków przeciwpasożytniczych. Najczęściej wymieniane leki przeciwpasożytnicze, które rzekomo mają działanie terapeutyczne w nowotworach to iwermektyna, mebendazol czy fenbendazol. Część tych substancji rzeczywiście jest badana pod kątem działania przeciwnowotworowego, dlatego wiele osób zadaje sobie pytanie, czy leki przeciwpasożytnicze leczą raka. Trwające badania kliniczne i przedkliniczne nie oznaczają jednak, że skuteczność leków przeciwpasożytniczych w leczeniu raka została potwierdzona. Warto więc oddzielić wyniki badań laboratoryjnych od tego, co naprawdę wiadomo o ich stosowaniu u pacjentów onkologicznych.

Leki przeciwpasożytnicze w onkologii: skąd w ogóle taki pomysł?

W medycynie stosuje się strategię określaną jako drug repurposing, czyli poszukiwanie nowych zastosowań dla znanych już leków. Jeżeli substancja używana w jednej chorobie wpływa również na procesy ważne dla rozwoju nowotworu, naukowcy mogą sprawdzić, czy znajdzie zastosowanie w onkologii.

Tak zaczęły się badania także nad niektórymi lekami przeciwpasożytniczymi. W doświadczeniach laboratoryjnych na komórkach nowotworowych i modelach zwierzęcych obserwowano m.in. hamowanie namnażania komórek czy pobudzanie mechanizmów prowadzących do ich śmierci. To uzasadnia dalsze badania, ale nie wystarcza do uznania leku za skuteczną terapię. Wiele substancji działa obiecująco w laboratorium, lecz później nie potwierdza skuteczności u ludzi albo wymaga dawek, których nie można bezpiecznie zastosować.

Mebendazol – co wiemy z badań u ludzi?

Mebendazol jest lekiem stosowanym u ludzi w zakażeniach pasożytniczych i był oceniany również u pacjentów onkologicznych.

W niewielkim badaniu fazy IIa u pacjentów z zaawansowanymi, opornymi na leczenie nowotworami przewodu pokarmowego stosowano mebendazol w indywidualnie dobieranych dawkach (1). Celem badania była ocena bezpieczeństwa i skuteczności stosowania mebendazolu w dawkach dostosowywanych u pacjentów onkologicznych. Mebendazol otrzymywali pacjenci z nowotworem układu pokarmowego opornym na leczenie. Skuteczność i bezpieczeństwo oceniano na podstawie badań tomografii komputerowej (TK), obserwacji klinicznej oraz analizy próbek krwi. Do badania włączono 11 uczestników, 10 rozpoczęło badanie. Dwie osoby przerwały je przed oceną skuteczności, którą ostatecznie sprawdzono u 8 uczestników. U wszystkich ośmiu osób, których stan można było ocenić po ośmiu tygodniach, stwierdzono dalszy rozwój choroby. Nie zaobserwowano ciężkich działań niepożądanych, jednak szybka progresja choroby u wszystkich pacjentów nie potwierdziła skuteczności mebendazolu jako samodzielnego leczenia przeciwnowotworowego.

Z drugiej strony w małym, jednoośrodkowym, randomizowanym badaniu z grupą porównawczą (2), oceniane było działanie przeciwnowotworowe mebendazolu u osób z przerzutowym rakiem jelita grubego. Badanie objęło 40 uczestników przydzielonych losowo do grupy otrzymującej 6 cykli bewacyzumabu, placebo i chemioterapię oraz do grupy otrzymującej 6 cykli bewacyzumabu z chemioterapią i mebendazolem przez 12 tygodni. Mebendazol był dobrze tolerowany. Dodanie go do schematu obejmującego bewacyzumab i chemioterapię wzmocniło odpowiedź na leczenie. Ponadto, w grupie z mebendazolem zaobserwowano wydłużenie czasu wolnego od progresji. Mediana w grupie z placebo wyniosła 3 miesiące, a w grupie z mebendazolem – 9 miesięcy. Wynik jest interesujący, ale badanie było zbyt małe, aby na jego podstawie zmieniać standard postępowania. Co ważne, mebendazol był dodatkiem do terapii onkologicznej, stosowanym pod nadzorem badaczy, a nie zamiennikiem terapii standardowej. Pacjenci onkologiczni nie powinni samodzielnie włączać do terapii leków i suplementów bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. 

Iwermektyna – dużo danych laboratoryjnych, brak wiarygodnych danych klinicznych

Iwermektyna także wykazuje hamowanie wzrostu komórek nowotworowych w badaniach na komórkach i zwierzętach. W badaniach przedklinicznych obserwowano jej wpływ na namnażanie komórek nowotworowych oraz procesy odpowiedzialne za ich przeżycie (3). 

Trwa rekrutacja do badania klinicznego I/II fazy (nr NCT05318469) oceniającego działania niepożądane oraz dawkę iwermektyny w skojarzeniu z balstilimabem lub pembrolizumabem, a także skuteczność takiej terapii u pacjentów z przerzutowym potrójnie ujemnym rakiem piersi. Rekrutacja odbywa się w Stanach Zjednoczonych i nie ma na ten moment opublikowanych wyników z badania. 

Nadal więc brakuje dużych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych potwierdzających, że iwermektyna poprawia przeżycie lub inne istotne wyniki leczenia nowotworów u ludzi. Dlatego obecnie nie można uznać jej za skuteczne leczenie przeciwnowotworowe.

Fenbendazol – szczególna ostrożność

Fenbendazol jest lekiem przeciwpasożytniczym stosowanym w weterynarii. Nie jest dopuszczony do stosowania u ludzi, a jego dawkowanie, bezpieczeństwo i skuteczność w leczeniu nowotworów u człowieka nie zostały odpowiednio określone.

W internecie jego stosowanie bywa promowane na podstawie pojedynczych historii osób, które przyjmowały fenbendazol podczas choroby nowotworowej (4). Przykładem może być historia pacjenta, który chorował na drobnokomórkowego raka płuca. Uczestniczył w badaniu klinicznym nowego leku przeciwnowotworowego jednocześnie, za radą lekarza weterynarii, przyjmował fenbendazol. Stosował również suplementację. Po 3 miesiącach badanie PET nie wykazało obecności nowotworu. Taki opis nie pozwala jednak ustalić, co naprawdę spowodowało poprawę, szczególnie że opisany uczestnik badania równocześnie otrzymywał chemioterapię, radioterapię lub inne leczenie. Powyższa historia to doniesienie anegdotyczne, a skuteczność i bezpieczeństwo fenbendazolu u ludzi nie są potwierdzone w badaniach. 

Dobrym przykładem konieczności ostrożnej oceny takich doniesień jest seria trzech przypadków sugerująca przeciwnowotworowe działanie fenbendazolu, opublikowana w 2025 roku. W 2026 roku publikacja została wycofana z czasopisma z powodu potencjalnego niezadeklarowanego konfliktu interesów autora (7).

Dlaczego pojedyncza historia „wyleczenia” nie wystarcza?

Historia konkretnej osoby może być prawdziwa, ale sama w sobie nie pokazuje, czy to właśnie dany preparat spowodował poprawę. Guz może reagować na równolegle stosowane leczenie, przebieg choroby może być nietypowy, a w internetowych relacjach często brakuje pełnej dokumentacji medycznej. Nie wiemy też, ilu pacjentów stosowało ten sam preparat bez efektu, ponieważ takie historie znacznie rzadziej trafiają do internetu.

Dlatego skuteczność leczenia ocenia się w badaniach obejmujących większe grupy pacjentów, najlepiej z grupą porównawczą. Liczy się nie tylko zmniejszenie guza, ale również czas do pogorszenia choroby, przeżycie, jakość życia i bezpieczeństwo terapii.

Dlaczego nie warto próbować samodzielnego stosowania leków przeciwpasożytniczych? 

Samodzielne stosowanie takich preparatów nie jest pozbawione ryzyka. Mogą wystąpić działania niepożądane, a możliwość interakcji z leczeniem onkologicznym nie zawsze jest dobrze poznana. Dodatkowy preparat może także utrudnić ustalenie, co spowodowało nowe objawy lub nieprawidłowe wyniki badań.

Opisano m.in. ciężkie uszkodzenie wątroby u pacjentki z rakiem płuca, która samodzielnie stosowała fenbendazol po przeczytaniu informacji w mediach społecznościowych (5). W 2026 roku opisano również przypadek ciężkich, zagrażających życiu zaburzeń neurologicznych po przyjmowaniu wysokich dawek iwermektyny przez pacjentkę z przerzutowym rakiem piersi.

Szczególnej ostrożności wymaga sięganie po preparaty weterynaryjne. Zostały one opracowane i ocenione do stosowania u zwierząt, a nie do samodzielnego leczenia ludzi.

Co zrobić, jeśli już stosujesz leki przeciwpasożytnicze?

Jeżeli przyjmujesz iwermektynę, mebendazol, fenbendazol albo inny preparat poza zaleconym leczeniem onkologicznym, powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie. Warto podać nazwę produktu, dawkę, częstotliwość stosowania oraz informację, od kiedy go przyjmujesz. Pomocne może być przyniesienie opakowania albo jego zdjęcia.

Wymień również inne suplementy i preparaty kupowane w internecie lub przeznaczone dla zwierząt. Pełna lista stosowanych produktów ułatwia ocenę możliwych działań niepożądanych i interakcji.

Nie odstawiaj samodzielnie leczenia przeciwnowotworowego na rzecz niepotwierdzonej metody. Jeśli dopiero rozważasz zastosowanie takiego preparatu, omów to z zespołem prowadzącym przed rozpoczęciem jego stosowania.

Najważniejsze zasady:

• Nie odstawiaj zaleconego leczenia onkologicznego na rzecz niepotwierdzonej metody.
• Poinformuj lekarza lub farmaceutę o każdym dodatkowo stosowanym preparacie lub suplemencie.
• Nie stosuj na własną rękę leków ani preparatów przeznaczonych dla zwierząt.

Podsumowanie

Niektóre leki przeciwpasożytnicze wykazują interesujące działanie w badaniach laboratoryjnych, a mebendazol był już oceniany również w niewielkich badaniach klinicznych. Nie oznacza to jednak, że skuteczność iwermektyny, mebendazolu czy fenbendazolu jako leczenia raka została udowodniona.

Badanie nowych zastosowań tych leków jest uzasadnionym kierunkiem naukowym. Na obecnym etapie nie powinny jednak zastępować terapii o potwierdzonej skuteczności ani być do niej samodzielnie dodawane bez konsultacji z zespołem prowadzącym.

Autor: dr n. farm. Dawid Wardecki, Szpital MSWiA w Katowicach

Bibliografia i więcej informacji:

1. Mansoori S, Fryknäs M, Alvfors C, et al. A phase 2a clinical study on the safety and efficacy of individualized dosed mebendazole in patients with advanced gastrointestinal cancer. Sci Rep. 2021;11(1):8981. doi:10.1038/s41598-021-88433-y.
2. Hegazy SK, El-Azab GA, Zakaria F, Mostafa MF, El-Ghoneimy RA. Mebendazole; from an anti-parasitic drug to a promising candidate for drug repurposing in colorectal cancer. Life Sci. 2022;299:120536. doi:10.1016/j.lfs.2022.120536.
3. Patel Y, Chawla J, Parmar MS. Ivermectin in Cancer Treatment: Should Healthcare Providers Caution or Explore Its Therapeutic Potential? Curr Oncol Rep. 2025;27(9):1070–1079. doi:10.1007/s11912-025-01704-z.
4. Nguyen J, Nguyen TQ, Han BO, Hoang BX. Oral Fenbendazole for Cancer Therapy in Humans and Animals. Anticancer Res. 2024;44(9):3725–3735. doi:10.21873/anticanres.17197.
5. Yamaguchi T, Shimizu J, Oya Y, Horio Y, Hida T. Drug-Induced Liver Injury in a Patient with Nonsmall Cell Lung Cancer after the Self-Administration of Fenbendazole Based on Social Media Information. Case Rep Oncol. 2021;14(2):886–891. doi:10.1159/000516276.
6. Saperstein Y, Bou Sanayeh E, Boazak P, et al. Life-threatening neurotoxicity following off-label ivermectin use in metastatic breast cancer: a case report. Postgrad Med. 2026;138(4):391–395. doi:10.1080/00325481.2026.2672183.
7. Retraction Statement: Paper by William Makis, Ilyes Baghli, and Pierrick Martinez entitled “Fenbendazole as an Anticancer Agent? A Case Series of Self-Administration in Three Patients”. Case Rep Oncol. 2026;19(1):169. doi:10.1159/000549387.