Wpłać
Moje konto
Badania przesiewowe raka płuca
Badania przesiewowe raka płuca

Badania przesiewowe raka płuca od października 2026

W profilaktyce wtórnej raka płuca czeka nas od października 2026 roku prawdziwy przełom. NFZ uruchamia program badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK). Tego rodzaju badania NFZ prowadził w latach 2024-2025 w ramach pilotażu. Od października profilaktyka raka płuca będzie wpisana jako gwarantowane świadczenia, podobne jak to jest od lat z mammografią i kolonoskopią. Z tego artykułu dowiesz się, czym są badania przesiewowe raka płuca i kto może z nich skorzystać.

Na czym polegają badania przesiewowe raka płuca? 

Osobom z grupy ryzyka będzie wykonywane badanie obrazowe: niskodawkowa tomografia komputerowa, żeby na jak najwcześniejszym etapie wykryć zmiany nowotworowe lub inne schorzenia płuc. Szybka diagnostyka daje największe szanse na wyleczenie. 

W niskodawkowej tomografii komputerowej dawka promieniowania jest znacznie niższa niż podczas standardowej tomografii. Nie osłabia to jednak wartości badania – jakość obrazu jest wysoka, co pozwala ocenić stan płuc pacjenta. 

Badania są skierowane do osób w wieku 50-74 lata, które mają historię palenia 20 paczkolat* lub większą. Szczegółowe kryteria udziału w badaniu przesiewowym opisujemy w akapicie poniżej.

Kto powinien się zgłosić? Dla kogo jest program przesiewowy?

Kto może się zgłosić do badań przesiewowych niskodawkową tomografią komputerową? Badanie NDTK jest kierowane do osób palących lub z historią palenia:

  1. osoby w wieku 55-74 lata z historią palenia większą lub równą 20 paczkolatom*, a jeśli aktualnie nie palą – z okresem niepalenia mniejszym niż 15 lat;
  2. osoby młodsze, w wieku 50-54 lata z historią palenia większą lub równą 20 paczkolatom, a jeśli aktualnie nie palą – z okresem niepalenia mniejszym niż 15 lat, jeśli dotyczy ich co najmniej jeden czynnik ryzyka: 
  • min. 2-letnie zawodowe narażenie na czynniki środowiskowe: krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, azbest, związki arsenu, spaliny silników diesla, dym ze spalania węgla kamiennego, sadzę; 
  • ekspozycja na radon;
  • wcześniejsza choroba nowotworowa (chłoniak, rak głowy i szyi, rak pęcherza moczowego);
  • rak płuca u krewnych pierwszego stopnia;
  • współistniejąca przewlekła obturacyjna choroba płuc.
  1. osoby w wieku 55-74 lata z historią palenia większą lub równą 20 paczkolatom, a jeśli aktualnie nie palą – z okresem niepalenia mniejszym niż 15 lat oraz po zakończonym 5-letnim monitoringu po leczeniu raka płuca;
  2. osoby z zaleceniem kontrolnego badania NDTK w programie badań przesiewowych.

Jak często można skorzystać z NDTK w ramach programu profilaktyki?

Osoby kwalifikujące się do badania NDTK mogą z niego skorzystać co 12 miesięcy lub w okresie wskazanym przez lekarza podczas wizyty omawiającej wynik. 

Dołącz do nas!

Tu znajdziesz przygotowane specjalnie dla Ciebie darmowe wsparcie w zmaganiach z rakiem!

Zarejestruj się!

Ścieżka pacjenta w programie przesiewowym raka płuca: 

Wizyta kwalifikująca 

Na początku odbędzie się wizyta kwalifikująca do badania – sprawdzenie, czy osoba zgłaszająca się może wziąć udział w screeningu. Kryteria udziału opisane są we wcześniejszym akapicie: Kto powinien się zgłosić. 

Kto kwalifikuje do badania? Może to być lekarz specjalista medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych, medycyny pracy, specjalista chorób płuc lub chirurgii klatki piersiowej oraz lekarze w trakcie specjalizacji chorób płuc i chirurgii klatki piersiowej.  

Badanie NDTK

Następnie odbywa się badanie. Badanie nie wymaga bycia na czczo i do NDTK nie jest podawany kontrast. Opis NDTK jest omawiany z pacjentem podczas wizyty u lekarza. Dalsze postępowanie zależne jest od wyniku badania. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące badań przesiewowych raka płuca zakłada 3 scenariusze konsultacji dotyczącej przekazania wyniku badań:

  1. w przypadku ujemnego wyniku u osoby niepalącej – może to być teleporada z przekazaniem dalszych zaleceń;
  2. w przypadku niepewnego wyniku – wizyta stacjonarna z przekazaniem zaleceń oraz skierowania na kontrolną NDTK;
  3. gdy wynik jest pozytywny – wizyta stacjonarna z przekazaniem zaleceń i skierowań na dalszą diagnostykę.

Wizyta wynikowa 

Każdemu palącemu pacjentowi, niezależnie od wizyty, będą też przekazane porady i zachęta do rzucenia palenia oraz informacje o możliwościach leczenia nałogu (tzw. interwencja antynikotynowa). 

Jak wygląda wynik niskodawkowej tomografii komputerowej? 

W opisie badania mają się znaleźć informacje na temat zmian klinicznych w płucach, śródpiersiu, sercu, naczyniach wieńcowych. Badanie wykryje nie tylko zmiany nowotworowe, ale również inne schorzenia (np. w naczyniach wieńcowych). Klasyfikacja guzków płuca opisana będzie wg systemu LungRADS v. 2 2022.

Czy na badania profilaktyczne potrzebne jest skierowanie? 

Nie, realizacja badania nie wymaga skierowania od lekarza, ale wymaga wizyty kwalifikującej. Podczas takiej wizyty pacjenci uzyskają wskazówki co do dalszych kroków w programie badań przesiewowych. 

Kto nie może skorzystać z profilaktyki raka płuca?

Z programu profilaktyki nie będą mogli skorzystać:

  • pacjenci z rozpoznanym rakiem płuca lub chorobą obejmującą układ oddechowy oraz osoby objęte 5-letnim monitoringiem po zakończeniu leczenia;
  • osoby, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy miały wykonaną tomografię komputerową klatki piersiowej (12 miesięcy liczone do daty badania NDTK);
  • osoby z przeciwwskazaniem do wykonywania NDTK;
  • pacjenci z objawami choroby, np. krwiopluciem, chrypką, przewlekłym kaszlem powyżej 8 tygodni, ze znaczną, niezamierzoną utratą masy ciała. 

Które placówki będą realizować badania przesiewowe w raku płuca? 

We wrześniu 2026 NFZ ogłosił konkurs dla placówek, które będą realizować niskodawkową tomografię płuc w ramach programu profilaktycznego. Możliwość zapisania się na badania jest więc ściśle związana z przeprowadzeniem naboru i wyłonieniem w konkursie ośrodków w każdym z 16 województw. Paweł Florek, dyrektor Biura Komunikacji Społecznej i Promocji w NFZ zakłada, że takich placówek może być nawet 50 w kraju, ale konkurs zakłada wyłonienie co najmniej 32 realizatorów badań. 

Znane są jednak wytyczne dotyczące personelu i wyposażenia placówek, które mają realizować badania przesiewowe. Wytyczne znajdują się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dn. 14 lipca 2026 r. dostępne pod linkiem: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000976/O/D20260976.pdf. 

Skąd wiadomo, że to działa?

Od 2021 roku sprawdzana była w Polsce skuteczność badań NDTK we wczesnym wykrywaniu raka płuca. W latach 2021-2023 trwał Ogólnopolski Program Wczesnego Wykrywania Raka Płuca, przedłużony na lata 2024-2025. Wyniki pilotażu wpłynęły na dedycję o wprowadzeniu programu badań przesiewowych. Jakie są wnioski z tych badań? Wyjaśnia prof. Maciej Krzakowski z Narodowego Instytutu Onkologii:

Wyniki pilotażu jasno pokazują, że systematyczne badania NDTK pozwalają wykrywać zmiany w bardzo wczesnym stadium, gdy leczenie chirurgiczne pozwala uzyskać wyleczenie – zanim pojawią się objawy kliniczne, co zdecydowanie zwiększa szanse pacjentów na skuteczne leczenie. To postęp w polskiej onkologii i realna odpowiedź na rosnące potrzeby zdrowotne społeczeństwa.

Badanie NDTK jest wykorzystywane do wczesnego wykrywania raka płuca na całym świecie. Skuteczność NDTK potwierdzają duże badania kliniczne zarówno amerykańskie, jak i europejskie. Wykazują mniejszą śmiertelność z powodu raka płuca w badanych grupach.  

Podsumowanie

Badania przesiewowe w raku płuca od października 2026 r. obejmą osoby od 50 do 74 roku życia z historią palenia co najmniej 20 paczkolat. Niskodawkowa tomografia płuc jest bezpiecznym badaniem, które pozwala ocenić stan płuc. Program kierowany do szerokiej populacji ma na celu wykrycie choroby nowotworowej na jak najwcześniejszym etapie, by zwiększyć szanse na skuteczne leczenie. 

90% zachorowań na raka płuca powoduje dym tytoniowy. Chociaż program badań przesiewowych pozwoli na wczesne wykrycie choroby nowotworowej, trzeba pamiętać, że jej nie zapobiega. 

*Paczkolata obliczane są według liczby wypalanych paczek papierosów dziennie pomnożonych przez liczbę lat palenia. Na przykład: 1 paczka dziennie przez 20 lat to 20 paczkolat; 2 paczki dziennie przez 20 lat to 40 paczkolat; pół paczki dziennie przez 20 lat to 10 paczkolat. 

Autorka: Urszula Zimoląg, Fundacja Alivia

Źródła i więcej informacji [dostęp na 25.09.2026 r.]:

Zapisz się, aby otrzymywać najświeższe informacje ze świata onkologii!

Zarejestruj się
w portalu MOJA ALIVIA

Chorujesz na raka? Przejdziemy przez to razem z Tobą!

Zarejestruj Się

Onkobot

Skorzystaj z naszej AI

Rak tchawicy, płuca i oskrzela

Załóż zbiórkę!

Onkozbiórka

Zostań Podopiecznym Fundacji Alivia! Pacjenci onkologiczni często zmagają się nie tylko z chorobą, ale także z poważnymi problemami finansowymi.

Zbierz środki na leczenie!

Fundacja Onkologiczna Alivia powstała w kwietniu 2010 roku. Założycielem jest Bartosz Poliński – starszy brat Agaty, u której 3 lata wcześniej, w wieku 28 lat, został zdiagnozowany zaawansowany rak. Rodzeństwo namówiło do współpracy innych.

W momencie diagnozy rokowania Agaty były niepomyślne. Rodzeństwo zmobilizowało się do poszukiwania najbardziej optymalnych metod leczenia. Nie było to łatwe – po drodze musieli zmierzyć się z niewydolnym systemem opieki onkologicznej, trudnościami formalnymi i problemami finansowymi. Szczęśliwie, udało się im pokonać te przeszkody. Agacie udało się również odzyskać zdrowie i odmienić fatalne rokowania. Doświadczenia te, stały się inspiracją do powołania organizacji, która pomaga pacjentom onkologicznym w trudnym procesie leczenia.

Fundacja naświetla problem występowania chorób nowotworowych. Propaguje także proaktywną postawę wobec choroby nowotworowej i przejęcie inicjatywy w jej leczeniu: zdobywanie przez chorych i bliskich jak największej ilości danych na temat danego przypadku, podejmowania decyzji dotyczących leczenia wspólnie z lekarzem. Podpowiada również sposoby ułatwiające szybkie dotarcie do kosztownych badań w ramach NFZ (onkoskaner.pl), informacji o nowotworach złośliwych i ich leczeniu, jak również publikuje w języku polskim nowości onkologiczne ze świata na swojej stronie, jak i na profilu Alivii na Facebook’u.

W krytycznych sytuacjach fundacja pomaga organizować środki finansowe na świadczenia medyczne dla chorych, które nie są finansowane z NFZ. Zbiórkę funduszy umożliwia Onkozbiórka, które Alivia prowadzi dla potrzebujących.