Jak zapobiec rakowi szyjki macicy?

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email

Diagnozę „rak szyjki macicy” słyszy w Polsce ponad 2500 kobiet rocznie. Główną przyczyną rozwoju tego nowotworu jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), najczęściej typami 16 oraz 18. Wirusem HPV można zarazić się drogą płciową. Duża liczba partnerów seksualnych lub współżycie z partnerami seksualnie niemonogamicznymi zwiększa więc ryzyko zakażenia. Wirus HPV może prowadzić do rozwoju nieprawidłowych komórek w obrębie szyjki macicy – zmian przedrakowych. Są one niemal w 100% wyleczalne, jednak nieleczone z czasem mogą przekształcić się w komórki nowotworowe. Proces ten trwa dość długo, dlatego szczyt zachorowań przypada pomiędzy 45 a 55 rokiem życia. Wczesne stadia raka szyjki macicy oraz zmiany przedrakowe nie dają objawów, dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań przesiewowych. Innymi nowotworami, które mogą powstać w wyniku zakażenia HPV są nowotwór prącia, sromu, pochwy, odbytu oraz głowy i szyi.

Szczepienia przeciw HPV

Szczepienia ochronne pozwalają w sposób bezpieczny nabyć odporność na dany patogen – w tym przypadku wirusa HPV. Dane z licznych badań klinicznych wskazują, że szczepionka przeciwko HPV zmniejsza ryzyko rozwinięcia się zmian przednowotworowych szyjki macicy. Rekomenduje się, aby szczepienie to było przeprowadzane zarówno wśród chłopców jak i dziewczynek w wieku 9-14 lat, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. W przypadku osób dorosłych, szczepienie zaleca się mężczyznom do 21. roku życia i kobietom do 26. roku życia. W Polsce szczepienie przeciwko HPV znajduje się w wykazie zalecanych szczepień ochronnych i jest dedykowane osobom w wieku od 12 lat. Zgodnie z założeniami Narodowej Strategii Onkologicznej* od 2021 tego roku szczepienie powinno być refundowane przez NFZ, jednak brakuje informacji o dokładnej dacie rozpoczęcia szczepień. Przykładem na skuteczność szczepień ochronnych w połączeniu z badaniami przesiewowymi może być Australia – jeden z pierwszych krajów, w którym wprowadzono program szczepień przeciwko HPV. Zapoczątkowano go w 2007 roku. Szacuje się, że przed 2030 rokiem rak szyjki macicy wśród Australijek może zostać uznany za wyeliminowany jako problem zdrowia publicznego.

Badania przesiewowe 

Badaniem przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy jest cytologia. Polega ono na pobraniu za pomocą specjalnej szczoteczki wymazu z błony śluzowej szyjki macicy. Szczoteczka umieszczana jest w probówce ze specjalnym płynnym podłożem i transportowana do laboratorium. W laboratorium dokonuje się mikroskopowej oceny pobranych komórek, co pozwala stwierdzić, czy są wśród nich zmiany przedrakowe lub (rzadziej) nieprawidłowe komórki nowotworowe. Warto podkreślić, że zmiany przednowotworowe są wyleczalne w niemal 100%

Opisana powyżej metoda to cytologia na podłożu płynnym (LBC – ang. Liquid-Based Cytology). Odmienny sposób przygotowania wymazu do badania stosuje się w przypadku cytologii konwencjonalnej. Pobrany wymaz jest umieszczany bezpośrednio na szkiełku mikroskopowym, utrwalany za pomocą specjalnych odczynników i w tej postaci transportowany do laboratorium. LBC jest nowsza od cytologii konwencjonalnej i pozwala uzyskać próbki o lepszej jakości, co przekłada się na jej większą wartość diagnostyczną. Część badań wskazuje również na większą czułość LBC w stosunku do cytologii konwencjonalnej. Jest to metoda rekomendowana m.in. przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników i Polskie Towarzystwo Patologów. 

W Polsce program profilaktyki raka szyjki macicy kierowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat. Standardowo badanie cytologiczne powinno być powtarzane co 3 lata. W przypadku kobiet obciążonych czynnikami ryzyka (tj. infekcja HIV, HPV, leczenie immunosupresyjne) wskazane jest natomiast wykonywanie badania co rok

W ramach Programu profilaktyki szyjki macicy badanie można wykonać bez skierowania i bezpłatnie. Wystarczy zgłosić się do dowolnej poradni położniczo-ginekologicznej, która ma podpisaną umowę z NFZ lub wybranej poradni POZ, posiadającej umowę na świadczenia położnej POZ w programie profilaktyki raka szyjki macicy. Dzwoniąc na darmową infolinię NFZ – Telefoniczną Informację Pacjenta 800 190 590 można dowiedzieć się o najbliższej takiej placówce. 

Jak przygotować się do cytologii?

  • umówić się na badanie nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed rozpoczęciem miesiączki, 
  • nie stosować żadnych leków dopochwowych na co najmniej 4 dni przed badaniem,
  • od ostatniego badania ginekologicznego/ badania USG przezpochwowego powinien upłynąć co najmniej 1 dzień.

Wyniki cytologii

Jeśli wynik cytologii nie wykazał nic niepokojącego, badanie należy powtórzyć za kolejne 3 lata (w przypadku kobiet obciążonych czynnikami ryzyka – za rok). Jeśli stwierdzono niepokojące zmiany w wymazie, lekarz powinien skierować pacjentkę na kolposkopię – dokładniejsze badanie szyjki macicy wykonywane specjalnym urządzeniem optycznym.

Nowa opcja – badanie molekularne w kierunku HPV

Choć cytologia pozostaje podstawowym stosowanym w Polsce badaniem skriningowym w kierunku raka szyjki macicy, być może za kilka lat rekomendacje w tym zakresie ulegną zmianie. W ubiegłym roku w Narodowym Instytucie Onkologii rozpoczęto bowiem pilotażowy program zastosowania badania molekularnego w kierunku HPV jako nowego testu przesiewowego. Program ma być realizowany do 2021 roku i obejmie łącznie 33 tysięcy kobiet w wieku 30-59 lat. Celem badania molekularnego jest wykrycie materiału genetycznego wirusa brodawczaka, który obecny jest w niemal wszystkich komórkach zmienionych nowotworowo lub w stadium przedrakowym. Należy wyraźnie zaznaczyć, że dodatni wynik badania molekularnego nie jest równoznaczny z diagnozą choroby lub wykryciem zmian przedrakowych.

Dotychczas przeprowadzone badania porównujące cytologię i badanie molekularne wykazały, że nowa metoda charakteryzuje się większą czułością, czyli zdolnością do wykrycia nieprawidłowych komórek. Jej wadą jest jednak większy odsetek wyników fałszywie pozytywnych, które mogą prowadzić do niepotrzebnego podejmowania dalszych procedur. Ponadto test ten wykrywa również zakażenia, które mogą nigdy nie doprowadzić do rozwoju choroby. 

W zaleceniach American Cancer Society podane są różne warianty skriningu w kierunku raka szyjki macicy: z zastosowaniem badania w kierunku wykrycia wirusa lub cytologii lub obydwu tych metod razem. Wyraźnie podkreślono jednak, że niezależnie od tego, za pomocą którego testu wykonywane jest badanie, najważniejsze by przechodzić je regularnie. Wyniki prowadzonego obecnie w NIO pilotażu pozwolą dokonać ostatecznej oceny, czy wprowadzenie zmian w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy jest zasadne i korzystne dla zdrowia polskich kobiet.

Autorka: Natalia Tarłowska

www.mp.pl/onkologia/wytyczne/

Hall, Michaela T., et al. „The projected timeframe until cervical cancer elimination in Australia: a modelling study.” The Lancet Public Health 2019

www.cancer.org/cancer/cervical-cancer/

www.nfz-szczecin.pl/6gjgl_profilaktyka_raka_szyjki_macicy.htm

www.cochranelibrary.com/

Profilaktyka i badania przesiewowe

Nie moglibyśmy działać bez wsparcia naszych Darczyńców. Pomóż nam działać dalej!

monster-aim-1.png

 

Fundacja Onkologiczna Alivia powstała w kwietniu 2010 roku. Założycielem jest Bartosz Poliński – starszy brat Agaty, u której 3 lata wcześniej, w wieku 28 lat, został zdiagnozowany zaawansowany rak. Rodzeństwo namówiło do współpracy innych.

W momencie diagnozy rokowania Agaty były niepomyślne. Rodzeństwo zmobilizowało się do poszukiwania najbardziej optymalnych metod leczenia. Nie było to łatwe – po drodze musieli zmierzyć się z niewydolnym systemem opieki onkologicznej, trudnościami formalnymi i problemami finansowymi. Szczęśliwie, udało się im pokonać te przeszkody. Agacie udało się również odzyskać zdrowie i odmienić fatalne rokowania. Doświadczenia te, stały się inspiracją do powołania organizacji, która pomaga pacjentom onkologicznym w trudnym procesie leczenia.

Fundacja naświetla problem występowania chorób nowotworowych u osób młodych. Propaguje także proaktywną postawę wobec choroby nowotworowej i przejęcie inicjatywy w jej leczeniu: zdobywanie przez chorych i bliskich jak największej ilości danych na temat danego przypadku, podejmowania decyzji dotyczących leczenia wspólnie z lekarzem. Podpowiada również sposoby ułatwiające szybkie dotarcie do kosztownych badań w ramach NFZ (kolejkoskop.pl), informacji o nowotworach złośliwych i ich leczeniu, jak również publikuje w języku polskim nowości onkologiczne ze świata na swojej stronie, jak i na profilu Alivii na Facebook’u.

W krytycznych sytuacjach fundacja pomaga organizować środki finansowe na świadczenia medyczne dla chorych, które nie są finansowane z NFZ. Zbiórkę funduszy umożliwia Program Skarbonka, które Alivia prowadzi dla potrzebujących.