Probiotyki a HPV. Jaką rolę mogą odgrywać w profilaktyce raka szyjki macicy?

Większość zakażeń wirusem HPV ustępuje samoistnie, ale zakażenie wirusem wysokiego ryzyka, które utrzymuje się przez dłuższy czas, może prowadzić do zmian przednowotworowych. Według badań skład mikrobioty pochwy jest powiązany z tym procesem  a probiotyki z wybranymi szczepami Lactobacillus mogą wspierać eliminację HPV.

Co to jest mikrobiota pochwy i bakterie z rodzaju Lactobacillus?

Mikrobiota pochwy to mikroorganizmy, które naturalnie zasiedlają pochwę. Jej skład zmienia się między innymi pod wpływem wieku, hormonów, miesiączki, aktywności seksualnej, leków oraz infekcji (1,2). 

W zdrowym środowisku pochwy często dominują pałeczki kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus. To bakterie, które wytwarzają kwas mlekowy, dzięki czemu pomagają utrzymać niskie pH pochwy (3). Niektóre szczepy wytwarzają także bakteriocyny oraz inne substancje ograniczające wzrost drobnoustrojów. Mogą również wspierać barierę nabłonkową oraz wpływać na miejscową odpowiedź układu odpornościowego (1,4).

Mniej pałeczek kwasu mlekowego i większa różnorodność bakterii, w tym przewaga bakterii beztlenowych, bywa określana jako dysbioza. Taki obraz częściej obserwuje się u osób z bakteryjną waginozą, zakażeniem wirusem HPV (brodawczaka ludzkiego) lub zmianami szyjki macicy (3). 

Mikrobiotę pochwy czasem dzieli się na typy CST, czyli grupy o podobnym składzie mikroorganizmów. W typie CST I dominuje Lactobacillus crispatus, który budzi szczególne zainteresowanie naukowców. Natomiast CST IV zawiera niewiele bakterii Lactobacillus i jest bardziej zróżnicowany (4). 

W badaniach obserwacyjnych CST I częściej wiązano ze zdrowym środowiskiem pochwy, a CST IV z zakażeniem HPV i jego utrzymywaniem się (3,4).

Mikrobiota pochwy a zakażenie HPV

Zakażenie HPV jest bardzo częste. Układ odpornościowy zwykle usuwa wirusa bez leczenia, choć może to potrwać wiele miesięcy. Większe znaczenie dla ryzyka zmian przednowotworowych ma długotrwałe zakażenie wirusem HPV o podtypie wysokiego ryzyka (1,5).

Badacze podejrzewają, że dysbioza może podtrzymywać miejscowy stan zapalny, osłabiać barierę nabłonka oraz zmieniać odpowiedź układu odpornościowego. Zależność może zachodzić również w drugą stronę: zakażenie HPV może wpływać na lokalne środowisko oraz skład mikrobioty. Badania obserwacyjne pokazują więc współwystępowanie tych zjawisk, ale nie rozstrzygają, co jest przyczyną, a co skutkiem (1,5).

Czy probiotyki dopochwowe (gynobiotyki) zapobiegają rakowi szyjki macicy?

Gynobiotyk to określenie probiotyku przeznaczonego do wspierania mikrobioty układu moczowo-płciowego. Preparat zawiera pałeczki kwasu mlekowego i może być podawany dopochwowo lub doustnie. Nie oznacza to jednak, że każdy probiotyk zawierający bakterie z rodzaju Lactobacillus działa tak samo. Znaczenie mają konkretny szczep, dawka, droga podania oraz czas stosowania (2).

Na dziś nie mamy jednoznacznych dowodów na to, że probiotyki dopochwowe lub doustne zapobiegają rakowi szyjki macicy. Jednak badania pokazują, że ich działanie dotyczy zjawisk związanych z powstawaniem raka szyjki macicy, głównie:

• eliminacji HPV, 
• przywracania prawidłowego składu mikrobioty, 
• oraz zmniejszeniu zmian cytologicznych o niskim nasileniu. 

Choć badania są prowadzone, nie ma jednoznacznego dowodu na zmniejszenie ryzyka zachorowania na nowotwór (1,4).

Podczas XVI Letniej Akademii Onkologicznej dla Dziennikarzy ginekolog dr Jacek Tulimowski przedstawił gynobiotyki jako nową strategię wspierania profilaktyki raka szyjki macicy. Mikrobiota jest więc obiecującym celem dodatkowych interwencji, ale gynobiotyki nie zastąpią dotychczasowych metod profilaktyki nowotworów. Nagranie wykładu jest dostępne na YouTube (2).

Probiotyki a HPV – co mówią badania naukowe?

Wyniki dotychczasowych badań klinicznych i pilotażowych oceniają m.in. doustne i dopochwowe stosowanie konkretnych szczepów, takich jak Lactobacillus crispatus M247 czy chen-01 (1,3).

Doustny Lactobacillus crispatus M247

W niewielkim, otwartym badaniu bez grupy kontrolnej 35 kobiet z HPV przyjmowało doustnie szczep L. crispatus M247 przez 90 dni. Po zakończeniu terapii około 71% uczestniczek miało ujemny wynik testu na HPV, a u 94% mikrobiotę zaklasyfikowano jako CST I. Bez grupy placebo nie można jednak oddzielić efektu preparatu od naturalnego ustępowania zakażenia (4).

W kolejnym badaniu 160 kobiet przydzielono do grupy przyjmującej M247 lub do grupy obserwacyjnej. Po około 12 miesiącach obserwacji nieprawidłowości w cytologii ustąpiły u większej liczby pacjentek w grupie probiotyku niż w grupie kontrolnej: u około 61% uczestniczek przyjmujących M247 wobec 41% w grupie kontrolnej. Różnica w eliminacji samego HPV była mniejsza – 15,3% wobec 9,3% – i nie osiągnęła istotności statystycznej (1).

Najmocniejszy jak dotąd sygnał pochodzi z wieloośrodkowego badania kontrolowanego placebo opublikowanego w 2025 roku. Uczestniczyły w nim 62 kobiety ze świeżo rozpoznanym zakażeniem HPV wysokiego ryzyka, bez widocznych zmian szyjki macicy w kolposkopii. Po 4 miesiącach doustnego stosowania M247 wynik testu na HPV był ujemny u 60% kobiet w grupie probiotyku i u 31,8% w grupie placebo. U kobiet przyjmujących probiotyk częściej obserwowano też wzrost udziału L. crispatus oraz przesunięcie mikrobioty w stronę CST I (3,6).

Wynik jednak wymaga potwierdzenia, ponieważ badanie objęło niewielką liczbę uczestniczek, a sami autorzy są powiązani z firmą oferującą badany preparat (6).

Dopochwowy Lactobacillus crispatus chen-01

W badaniu z 2024 roku 100 kobiet losowo przydzielono do dopochwowego stosowania L. crispatus chen-01 albo placebo; 91 uczestniczek ukończyło obserwację. Po 5 miesiącach odsetek całkowitej lub częściowej eliminacji HPV wyniósł 57,8% w grupie probiotyku i 45,7% w grupie placebo. Różnica ta nie była istotna statystycznie. Istotnie zmniejszyło się natomiast obciążenie wirusem, a wyniki cytologii oraz stan zapalny częściej poprawiały się w grupie otrzymującej probiotyk (7).

Czy inne pałeczki kwasu mlekowego również wspierają profilaktykę raka?

Badania zachęcające do eksplorowania tematu dotyczą głównie szczepów Lactobacillus crispatus. Wyników nie można jednak uogólniać na wszystkie pałeczki kwasu mlekowego, ponieważ mogą zachowywać się bardzo różnie. Wpływ może mieć również sposób podania (doustnie vs. dopochwowo) (2,8). 

Przykładem na to, że nie wszystkie Lactobacillus mogą wspierać profilaktykę raka są badania nad Lactobacillus iners.  U 73 kobiet ogólny typ mikrobioty nie wpływał istotnie na eliminację HPV w ciągu 12 miesięcy. Natomiast większa liczebność Lactobacillus iners wiązała się z mniejszą szansą na ustąpienie zakażenia, zwłaszcza u kobiet nigdy nieleczonych operacyjnie (5).

Kiedy skonsultować stosowanie z lekarzem?

W Polsce dostępne są preparaty zawierające L. crispatus. Możesz znaleźć ich listę w serwisie leki.pl. Zanim jednak zdecydujesz się je przyjmować, porozmawiaj ze swoim lekarzem. Konsultacja jest szczególnie ważna, jeśli:

• jesteś w ciąży, 
• masz obniżoną odporność, 
• przyjmujesz leczenie onkologiczne lub immunosupresyjne, 
• masz nawracające infekcje, 
• albo nieprawidłowy wynik testu HPV, cytologii lub kolposkopii. 

W takich sytuacjach decyzja powinna uwzględniać całościowo Twój stan zdrowia, a nie tylko wybór preparatu.

Probiotyki nie zastępują profilaktyki raka szyjki macicy

Dziś mamy dwie sprawdzone metody zapobiegania rozwojowi raka szyjki macicy: szczepienie przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe (test HPV HR i cytologia). 

Szczepienie przeciw HPV

Szczepienie zmniejsza ryzyko zakażeń typami HPV objętymi szczepionką oraz rozwoju związanych z nimi zmian przednowotworowych. Największą korzyść daje przed kontaktem z wirusem, ale w niektórych sytuacjach lekarz może zalecić je także później. Szczepionka zapobiega nowym zakażeniom – nie usuwa zakażenia, które już trwa. W Polsce powszechny bezpłatny program obejmuje dziewczęta i chłopców od ukończenia 9. do 14. roku życia, a do maja 2027 r. bezpłatnie mogą się zaszczepić również osoby w wieku 18-26 lat (9, 11).

Badania przesiewowe w Polsce

Od lat Polki mogły co 3 lata wykonać bezpłatnie cytologię. A od sierpnia 2026 roku badaniem w programie profilaktyki raka szyjki macicy jest czulszy niż cytologia test HPV HR z genotypowaniem. Bezpłatne badanie przysługuje kobietom w wieku 25-64 lat, nie wymaga skierowania i standardowo wykonuje się je co 5 lat. Jeśli wynik jest dodatni, z tej samej próbki wykonuje się cytologię na podłożu płynnym (10).

Szczepienie i badania przesiewowe uzupełniają się. Zaszczepiona osoba nadal powinna korzystać z programu badań, a dodatni wynik HPV HR wymaga postępowania zgodnie z zaleceniami.

Podsumowanie

Gynobiotyki, czyli probiotyki przeznaczone do wspierania mikrobioty układu moczowo-płciowego w ostatnich latach stały się przedmiotem intensywnych badań. Badania kliniczne sugerują, że ukierunkowana suplementacja może sprzyjać przywróceniu prawidłowej mikrobioty pochwy, wspierać usuwanie wirusa HPV oraz wspomagać regresję zmian cytologicznych niskiego stopnia.

Naukowcy i lekarze podkreślają, że choć gynobiotyki stanowią obiecującą strategię wspomagającą zdrowie intymne, nie są one samodzielną metodą zapobiegania nowotworom. Badania nie wykazały, że zapobiegają bezpośrednio rozwojowi raka i nie mogą zastępować uznanych filarów medycznych: regularnych cytologii, testu HPV HR ani szczepień przeciwko HPV.

Autorka: Martyna Piotrowska

Źródła:

1. Dellino M, Cascardi E, Laganà AS, Di Vagno G, Malvasi A, Zaccaro R, i in. Lactobacillus crispatus M247 oral administration: Is it really an effective strategy in the management of papillomavirus-infected women? Infect Agent Cancer [Internet]. 2022;17:53. Dostępne na: https://doi.org/10.1186/s13027-022-00465-9

2. Tulimowski J. Gynobiotyki nową strategią wsparcia w profilaktyce raka szyjki macicy [Internet]. XVI Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy. Instytut Akredytacji i Monitoringu Programów Zdrowotnych; 2026. Dostępne na: https://www.youtube.com/watch?v=OWFfv9HWm0o

3. Markowska J, Tulimowski J, Twardawa D. Rola mikrobioty w raku szyjki macicy. Nowy Gabinet Ginekol [Internet]. 22 września 2026;(2). Dostępne na: https://e-ginekologia.pl/magazyn/najnowszewydanie

4. Di Pierro F, Criscuolo AA, Dei Giudici A, Senatori R, Sesti F, Ciotti M, i in. Oral administration of Lactobacillus crispatus M247 to papillomavirus-infected women: results of a preliminary, uncontrolled, open trial. Minerva Obstet Gynecol [Internet]. 2021;73(5):621–31. Dostępne na: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33876901/

5. Shi W, Zhu H, Yuan L, Chen X, Huang X, Wang K, i in. Vaginal microbiota and HPV clearance: A longitudinal study. Front Oncol [Internet]. 2022;12:955150. Dostępne na: https://doi.org/10.3389/fonc.2022.955150

6. Di Pierro F, Sampugnaro EG, Lomeo GE, Guarneri MF, Cusenza S, Pivetti A, i in. Effect of orally administered L. crispatus M247 in favoring HR-HPV clearance and CST shift: results from a randomized, multi-center, placebo-controlled trial. Sci Rep [Internet]. 2025;15(1):36881. Dostępne na: https://doi.org/10.1038/s41598-025-20838-5

7. Liu Y, Zhao X, Wu F, Chen J, Luo J, Wu C, i in. Effectiveness of vaginal probiotics Lactobacillus crispatus chen-01 in women with high-risk HPV infection: a prospective controlled pilot study. Aging (Albany NY) [Internet]. 2024;16(14):11446–59. Dostępne na: https://doi.org/10.18632/aging.206032

8. Lactobacillus crispatus [Internet]. Dostępne na: https://leki.pl/substancja-czynna/lactobacillus-crispatus/

9. Szczepienia przeciw HPV [Internet]. Gov.pl. Ministerstwo Zdrowia; 2026. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv

10. Profilaktyka raka szyjki macicy [Internet]. Pacjent.gov.pl. Ministerstwo Zdrowia; 2026. Dostępne na: https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy

11. Bezpłatne szczepienia przeciw HPV dla osób w wieku 18–26 lat od 1 października. Onkofundacja Alivia apeluje: skorzystaj z szansy i wyprzedź raka! [Internet]. Dostępne na: https://alivia.org.pl/aktualnosci/bezplatne-szczepienia-przeciw-hpv/