Czy mammografia jest bezpieczna? Fakty i mity o badaniu piersi

Czy mammografia może wywołać raka albo „rozsiewać” guz? Czy prawidłowy wynik daje pewność, że w piersi nie ma choroby? W sieci można trafić na mnóstwo fałszywych informacji na temat tego badania profilaktycznego. A jak jest naprawdę? Sprawdzamy odpowiedzi na najczęstsze obawy, dementujemy mity i wyjaśniamy, kiedy oraz gdzie możesz wykonać badanie.

W Polsce z bezpłatnej profilaktyki raka piersi korzysta zaledwie ok. 33% uprawnionych kobiet (a w niektórych powiatach poniżej 20%). Dla porównania średnia w Unii Europejskiej wynosi ok. 66%, a w krajach takich jak Dania czy Wielka Brytania przekracza 70-80% (1–3). 

Niestety, mała frekwencja na badaniach skutkuje częstszym wykrywaniem raka w późniejszym stadium. Poza brakiem indywidualnych zaproszeń na badania do niechlubnych statystyk przykładają się pseudoeksperci, którzy na forach internetowych i w mediach społecznościowych wprowadzają kobiety w błąd i wzbudzają nieuzasadniony strach przed badaniami. Jakie obawy powstrzymują Polki przed regularną profilaktyką?

Mit 1. Mammografia wywołuje raka

Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, dlatego istnieje ryzyko związane z promieniowaniem. Jednak nowoczesna mammografia cyfrowa emituje bardzo niską dawkę promieniowania jonizującego (~0,2-0,4 mSv), co odpowiada promieniowaniu tła przyjmowanemu z otoczenia w ciągu dwóch miesięcy (4–6). W grupach, dla których zaleca się regularne badania przesiewowe, korzyść z wcześniejszego wykrycia raka przeważa nad tym niewielkim ryzykiem (4,6,7).

Mit 2. Ucisk uszkadza guz i rozsiewa raka

Nie ma dowodów na to, że ucisk podczas mammografii powoduje rozsiew raka piersi lub przyspiesza wzrost guza (5,6,8). Płytki dociskają pierś na kilka sekund, aby rozłożyć tkankę i uzyskać czytelniejszy obraz przy mniejszej dawce promieniowania (7–9). 

Jeśli ucisk jest bolesny, powiedz o tym osobie wykonującej badanie. Jeśli to możliwe, wybierz termin poza tygodniem poprzedzającym miesiączkę, najlepiej między 5. a 12. dniem cyklu (8,10), żeby zminimalizować dyskomfort badania. 

Mit 3. Prawidłowy wynik mammografii wyklucza raka piersi

Żadne badanie obrazowe nie wykrywa wszystkich nowotworów. Lekarz w mammografii może przeoczyć zmianę, zwłaszcza u kobiet z tzw. gęstą tkanką gruczołową guzki mogą być zamaskowane na zdjęciu RTG (efekt „białego na białym”). W takich przypadkach konieczne jest badanie uzupełniające – najczęściej USG piersi lub rezonans magnetyczny (MRI) (7,8,11). 

Jeśli przy prawidłowym wyniku badania wyczujesz guzek lub zauważysz nową zmianę w piersi, i tak zgłoś się do lekarza. Może zalecić dodatkowe badania.

Mit 4. USG było prawidłowe, więc zmianą w mammografii nie trzeba się martwić

USG i mammografia mogą dostarczać różne informacje, np. mammografia może wykryć mikrozwapnienia. Dlatego prawidłowe USG nie unieważnia niepokojącego wyniku mammografii, a dalsze postępowanie należy dostosować do konkretnej zmiany (8,10).

Mit 5. Przed 45. rokiem życia nie trzeba badać piersi

W Polsce bezpłatny program mammografii bez skierowania obejmuje kobiety w wieku 45-74 lata. Możesz z niego skorzystać co dwa lata (9). Nie oznacza to jednak, że młodsze kobiety nie mogą badać piersi. Podstawowe badanie dla każdej z nich to samobadanie piersi raz w miesiącu. 

ECIBC (European Commission Initiative on Breast Cancer) rekomenduje mammografię w wieku 50-69 lat, a dla grupy 45-49 oraz 70-74 lat są one sugerowane (2). Dlaczego mammografia profilaktyczna jest dostępna dopiero po 45. roku życia? Wybór mammografii w tej grupie wiekowej wynika z faktu, że ryzyko zachorowania znacząco rośnie po 40.-45. r. ż., a tkanka piersi z wiekiem staje się bardziej tłuszczowa, co zwiększa czytelność mammografii. U młodszych kobiet (z gęstszą tkanką gruczołową) obraz zmian jest lepiej widoczny w badaniu USG (12).

Jeśli jednak masz mniej niż 45 lat i zauważysz niepokojącą zmianę, nie czekaj na osiągnięcie odpowiedniego wieku ani na zaproszenie do programu. Skontaktuj się z lekarzem, który dobierze badania diagnostyczne. Osoby z podwyższonym ryzykiem raka piersi, np. z zachorowaniami w najbliższej rodzinie, również mogą potrzebować indywidualnego planu badań (13).

Mit 6. Z implantami nie można robić mammografii

Implanty piersi nie są przeciwwskazaniem do badania. Poinformuj o nich pracownię już podczas zapisów. Implant może zasłaniać część tkanki, dlatego wykonuje się dodatkowe zdjęcia i przesuwa się implant ku klatce piersiowej, a tkankę piersi do przodu tzw. techniką Eklunda (14). 

Uszkodzenie implantu podczas mammografii zdarza się bardzo rzadko. Zasady kontroli po całkowitej mastektomii i rekonstrukcji implantem różnią się i wymagają indywidualnego omówienia (14–16). 

Mit 7. W mammobusie jakość mammografii jest gorsza

Mammobus biorący udział w programie NFZ podlega wymaganiom dotyczącym pracowni mammograficznych. Kontrola jakości obejmuje aparaty używane w programie. Sprawdza między innymi parametry wpływające na czytelność obrazu oraz dawkę promieniowania (10,12). 

Wybierz dogodny mammobus lub pracownię stacjonarną realizującą ten program. Jeśli masz wcześniejsze zdjęcia i opisy, zabierz je ze sobą, by radiolog mógł porównać obrazy.

Mit 8. Skierowanie na dodatkowe badania oznacza raka

Zdarza się, że mammografia daje wyniki fałszywie dodatnie: obraz wygląda podejrzanie, ale dalsza diagnostyka wyklucza raka (8,11). Lekarz musi zlecić dodatkowe badania (USG, biopsję), gdy obraz jest niejednoznaczny. Dotyczy to zwłaszcza pań o utkaniu piersi utrudniającym interpretację wyniku.

Podsumowanie

Mammografia to jedno z najskuteczniejszych i najbezpieczniejszych badań profilaktycznych, które pozwala wykryć nowotwór piersi nawet na najwcześniejszym etapie, gdy jego wyleczalność sięga nawet 90%. Wbrew nieprawdziwym informacjom krążącym w Internecie, nowoczesna mammografia wykorzystuje bezpieczne dawki promieniowania porównywalne z naturalnym promieniowaniem tła, a ucisk piersi nie uszkadza guza ani nie przyczynia się do rozsiewu choroby. 

Podczas gdy w Unii Europejskiej z badań przesiewowych korzystają 2 na 3 kobiety, w Polsce to zaledwie jedna z trzech, co sprawia, że zbyt wiele zmian diagnozowanych jest za późno. Bezpłatny program profilaktyczny NFZ umożliwia Polkom w wieku 45-74 lata wykonanie mammografii co dwa lata bez skierowania. Nie pozwól, aby dezinformacja i strach decydowały o Twoim zdrowiu — regularna mammografia to badanie, które naprawdę ratuje życie.

Przeczytaj również: Badania przesiewowe piersi u kobiet w ciąży i w okresie laktacji – fakty i mity

Autorka: Martyna Piotrowska

Źródła i więcej informacji o mammografii:

1. Profilaktyka – podaj dalej: ruszyła ogólnopolska kampania na rzecz zdrowia Polaków [Internet]. Ministerstwo Zdrowia; 2026. Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka—podaj-dalej–ruszyla-ogolnopolska-kampania-na-rzecz-zdrowia-polakow

2. Breast cancer burden and screening inequalities in Europe [Internet]. European Commission, Joint Research Centre; 2023. Dostępne na: https://knowledge4policy.ec.europa.eu/news/breast-cancer-burden-screening-inequalities-europe_en

3. Ponad 90% szans na wyleczenie raka piersi. Dlaczego tylko co trzecia Polka robi mammografię? [Internet]. Onkofundacja Alivia; 2026. Dostępne na: https://alivia.org.pl/aktualnosci/pink-october-2026-informacja-prasowa/

4. Mammografia. Nie warto obawiać się promieniowania [Internet]. Onkonet.pl; 2023. Dostępne na: https://www.onkonet.pl/n_n_mammografia_promieniowanie_bez_obaw.php

5. Czy mammografia jest niebezpieczna dla kobiet? Wyjaśniamy [Internet]. Demagog; 2023. Dostępne na: https://demagog.org.pl/fake_news/czy-mammografia-jest-niebezpieczna-dla-kobiet-wyjasniamy/

6. Czy mammografia jest niebezpieczna? Co o tym mówi nauka? [Internet]. Demagog; 2023. Dostępne na: https://demagog.org.pl/fake_news/czy-mammografia-jest-niebezpieczna-co-o-tym-mowi-nauka/

7. Frequently Asked Questions About MQSA [Internet]. U.S. Food and Drug Administration; Dostępne na: https://www.fda.gov/radiation-emitting-products/mammography-information-patients/frequently-asked-questions-about-mqsa

8. Mammography [Internet]. Canadian Cancer Society; Dostępne na: https://cancer.ca/en/treatments/tests-and-procedures/mammography

9. Program profilaktyki raka piersi (mammografia) [Internet]. Ministerstwo Zdrowia; Dostępne na: https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-piersi-mammografia-

10. Profilaktyka raka piersi: badania przesiewowe, program NFZ [Internet]. Grupa LUX MED; Dostępne na: https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/uslugi/badania/program-profilaktyki-raka-piersi

11. Breast Cancer Screening (PDQ), Health Professional Version [Internet]. National Cancer Institute; Dostępne na: https://www.cancer.gov/types/breast/hp/breast-screening-pdq

12. Poradnik pacjenta: rak piersi i mammografia w mammobusie [Internet]. Narodowy Fundusz Zdrowia; Dostępne na: https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/poradnik-pacjenta-rocznie-dowiaduje-sie-o-nim-az-20-tysiecy-kobiet-rak-piersi-jak-mu-skutecznie-zapobiegac,8490.html

13. Informacje o programie profilaktyki raka piersi [Internet]. Narodowy Instytut Onkologii; Dostępne na: https://profilaktykaraka.nio.gov.pl/informacje-o-programie/

14. Implanty piersi a badanie mammograficzne [Internet]. Kliniki.pl; Dostępne na: https://www.kliniki.pl/wiedza/implanty-piersi-a-badanie-mammograficzne/

15. Breast Implant Adverse Events During Mammography [Internet]. U.S. Food and Drug Administration; Dostępne na: https://www.fda.gov/medical-devices/breast-implants/breast-implant-adverse-events-during-mammography

16. Mammograms with Breast Implants [Internet]. American Cancer Society; Dostępne na: https://www.cancer.org/cancer/types/breast-cancer/screening-tests-and-early-detection/mammograms/mammograms-for-women-with-breast-implants.html